Nguyễn Tấn Đại

Lời tựa ấn bản “Le Petit Prince” năm 1999 của NXB Gallimard

Nguyễn Tấn Đại — 2022-03-12T06:55:18Z

Cùng với Antoine Gallimard, chúng tôi rất hân hạnh được xuất bản trong khuôn khổ bộ sưu tập “Sách bỏ túi” và cũng là lần đầu tiên in toàn vẹn tác phẩm Hoàng Tử Bé, tuân thủ nghiêm ngặt ấn bản gốc phát hành tại Hoa Kì năm 1943, vốn là bản in duy nhất khi tác giả còn sống.

Quả thực là Saint-Exupéry khi còn lưu vong tại Hoa Kì từ 1941 đến 1943, do không thể duy trì mối liên hệ thường xuyên với nhà xuất bản quen thuộc của mình tại Paris, đã uỷ nhiệm cho nhà xuất bản Reynal & Hitchcock tại New York phát hành hai ấn bản đầu tiên của câu chuyện này, một bản tiếng Pháp và bản kia tiếng Anh, cả hai đều có những bức vẽ màu nước nổi tiếng. Chỉ đến ba năm sau đó, ngày 30 tháng 11 năm 1945, tại Pháp mới ra đời ấn bản đầu tiên của Hoàng Tử Bé, do Librairie Gallimard phát hành. Cho đến tận ngày nay, ấn bản này đã trở thành mốc tham chiếu duy nhất cho tất cả các bản phát hành về sau cho công chúng Pháp.

Nhưng khi so sánh hai ấn bản phát hành tại Hoa Kì năm 1943 và ấn bản sau đó tại Pháp năm 1945, chúng tôi đã nhận thấy nhiều điểm khác biệt tế nhị trong cách tái hiện các bức vẽ của Saint-Exupéry. Một sự khác biệt khó có thể giải thích được chỉ với nguyên nhân liều lượng mực in hay kĩ thuật ấn loát. Nhà thiên văn nhìn cái gì qua chiếc ống nhòm của mình? Một ngôi sao, thật không may lại biến mất trong ấn bản tại Pháp. Và những dòng chữ viết của vị thương nhân hay các công thức trên bảng của nhà thiên văn; chúng chắc chắn là chẳng có gì giống nhau. Cần nhớ rằng người ta đếm số khác hẳn ở bên kia bờ Đại Tây Dương! Danh sách những chi tiết khác biệt nho nhỏ còn dài, từ đường viền chiếc khăn choàng cổ đến những chiếc đài và cánh hoa, từ những tia sáng mặt trời đến chân chiếc cột đèn, từ rễ những cây bao báp đến cành nhánh của những cây cọ. Ngoài ra, số lần mặt trời lặn đã thay đổi kể từ các lần tái bản những năm 1950.

Tại sao lại có nhiều điểm dị biệt đến vậy? Nhà xuất bản tại Pháp vì không có các bản vẽ gốc của tác giả đã sử dụng lại các tranh minh hoạ của một trong hai ấn bản đầu tiên tại Hoa Kì. Những bức tranh này có thể bị cho là quá nhạt đối với bản in mới, do đó đã được sao chép lại nguyên vẹn rồi “tô điểm” hay “chỉnh sửa” thêm. Nhất là, việc sử dụng giấy calque đã gây ra những hiệu ứng tăng cường trên các bản vẽ gốc, chỗ này chỗ khác được thêm màu vào những đường nét đã nhạt; các nét cọ vốn còn thấy rõ trong ấn bản năm 1943 đã biến mất dưới tác dụng “trơn láng” của màu sắc; và chính vì vậy mà các chi tiết đã thay đổi, thậm chí trở nên tệ hơn.

Do dó, dựa vào các điều kiện kĩ thuật hiện có, chúng tôi đã quyết định phát hành bản in mới này dựa trên ấn bản Hoàng Tử Bé in tại Hoa Kì.

Năm mươi tám năm sau, công chúng Pháp và Pháp ngữ đã có thể đọc câu chuyện quen thuộc này với những bức tranh minh hoạ do chính tác giả vẽ và chứng kiến phát hành khi còn sinh thời. Đó là một mối liên hệ mới giữa Saint-Exupéry và Hoàng Tử Bé.

Frédéric D'Agay [1]

[1] Frédéric D'Agay: cháu gọi Antoine de Saint-Exupéry bằng cậu, chủ tịch Quỹ Thừa kế Saint-Exupéry – d'Agay từ 1989 đến 2001

Hoàng tử bé (XXVII)

Nguyễn Tấn Đại — 2011-10-29T05:31:51Z

Và bây giờ, dĩ nhiên, đã sáu năm trời trôi qua… Tôi chưa kể cho ai nghe câu chuyện này. Bạn bè khi gặp lại đã rất vui mừng thấy tôi trở về nguyên vẹn. Tôi buồn lắm nhưng bảo với họ: “Mệt quá…”

Bây giờ tôi đã phần nào nguôi ngoai. Có nghĩa là… không hoàn toàn thế. Nhưng tôi biết chắc rằng cậu đã trở về hành tinh của mình, bởi vì, bình minh hôm sau tôi đã không còn thấy thân thể của cậu. Một thân thể chẳng nặng nề gì mấy… Và ban đêm tôi thích lắng nghe sao trời. Giống như là năm trăm triệu cái lục lạc…

Nhưng còn có một điều bất thường xảy ra. Cái rọ mõm tôi vẽ cho hoàng tử bé, tôi đã quên cho nó một cái vòng da. Cậu sẽ không thể nào buộc nó vào mõm con cừu được. Nên tôi tự hỏi: “Chuyện gì đã xảy ra trên hành tinh của cậu? Có thể là con cừu đã ăn mất bông hoa…”

Lúc này thì tôi tự nhủ: “Chắc chắn không! Hoàng tử bé đêm nào cũng đặt bông hoa trong lồng kính, và cậu trông chừng con cừu rất kĩ…” Thế là tôi cảm thấy hạnh phúc. Và các ngôi sao đều cười hiền lành.

Lúc khác thì tôi nghĩ bụng: “Người ta cũng có lúc này lúc khác lơ đãng, và chỉ một lần là xong! Hôm nào đó, cậu quên mất cái lồng kính, hay con cừu thoát ra ngoài không một tiếng động giữa đêm khuya…” Vậy là những chiếc lục lạc lại biến hết cả thành nước mắt…

Đó chính là một nỗi bí hiểm khôn cùng. Với các bạn, những người cũng yêu mến hoàng tử bé, lẫn với tôi, sự thể trong khắp vũ trụ này chẳng hề giống nhau, giữa việc ở một chốn nào đó không ai hay, một con cừu nào đó ta không biết, đã có ăn mất một bông hoa hồng hay không…

Hãy ngước nhìn bầu trời! Hãy tự hỏi: “Con cừu đã có ăn mất bông hoa hay không?” Rồi bạn sẽ thấy tất cả đều thay đổi…

Và không một người lớn nào có thể hiểu được điều đó quan trọng đến thế!

Đối với tôi, đây là quang cảnh đẹp nhất và buồn nhất thế gian. Đó chính là quang cảnh đã thấy trong trang trước, nhưng tôi vẽ nó lại một lần nữa để các bạn nhớ rõ. Chính nơi đây hoàng tử bé đã xuất hiện trên Trái Đất, rồi sau đó đã biến mất.

Hãy nhìn kĩ quang cảnh này để chắc chắn có thể nhận ra, nếu một ngày nào đó bạn đi du lịch Châu Phi, trên sa mạc. Và nếu như bạn có thể ghé ngang qua đó, tôi xin bạn đừng vội vã, hãy cố đợi một chút ngay phía dưới ngôi sao! Nếu khi ấy có một cậu bé đi về phía bạn, nếu cậu cười, nếu cậu có mái tóc vàng óng, nếu cậu không trả lời khi người ta hỏi cậu, bạn sẽ đoán ra ngay đó là ai. Khi ấy xin hãy giúp tôi! Đừng để tôi buồn đến vậy: hãy nhanh tay viết thư cho tôi biết là cậu đã trở lại…

Hoàng tử bé (XXVI)

Nguyễn Tấn Đại — 2011-10-29T05:19:32Z

Bên cạnh cái giếng, có một bức tường đá cũ kĩ đổ nát. Buổi tối hôm sau, lúc trở lại sau khi xong việc, từ xa tôi đã thấy hoàng tử bé ngồi trên cao, chân buông thõng. Tôi nghe tiếng cậu nói:

- Vậy bạn không nhớ ra à? Hoàn toàn không phải ở đây đâu.

Chắc chắn có một giọng nói khác trả lời cậu, vì cậu lặp lại:

- Có chứ! Có chứ! Đúng là ngày hôm nay, nhưng địa điểm không phải ở chỗ này…

Tôi tiếp tục bước về phía bức tường. Vẫn không thấy lẫn không nghe tiếng ai cả. Nhưng hoàng tử bé vẫn lặp lại lần nữa:

- … Chắc chắn rồi. Bạn sẽ thấy chỗ bắt đầu dấu chân của tôi trên cát. Bạn chỉ cần đợi tôi ở đó. Khuya nay tôi sẽ tới.

Tôi đã ở cách bức tường hai mươi mét và vẫn không thấy gì.

Sau một lúc im lặng, hoàng tử bé nói tiếp:

- Bạn có nọc mạnh không? Bạn chắc là sẽ không làm tôi đau lâu chứ?

Tôi rùng mình, tim thắt lại, nhưng vẫn chưa hiểu chuyện gì xảy ra.

- Bây giờ, hãy đi đi! - Cậu nói - Tôi muốn xuống lại.

Thế là tôi đưa mắt nhìn xuống phía chân tường và giật nảy mình. Nó ở đó, mình vươn thẳng về phía hoàng tử bé, một con rắn vàng loại có thể xử bạn trong vòng ba mươi giây. Vừa cho tay vào túi lục tìm khẩu súng ngắn tôi vừa sải từng bước dài, nhưng nghe thấy tiếng động, con rắn liền nhẹ nhàng trườn đi trong cát, như một vệt nước chết và, không quá vội vã, len lỏi giữa các hòn đá với một tiếng động như kim loại vang nhẹ.

Tôi đến bên bức tường vừa kịp lúc để đưa tay đỡ lấy cậu bạn trẻ hoàng tử, mặt đang trắng bệch như tuyết.

- Chuyện gì lạ vậy! Bây giờ cháu còn nói chuyện với rắn nữa chứ!

Tôi tháo chiếc khăn quàng cổ màu vàng óng của cậu ra. Tôi thấm nước lau hai bên thái dương rồi cho cậu uống nước. Lúc này tôi không dám hỏi cậu điều gì. Cậu nhìn tôi thật lâu rồi choàng tay ôm lấy cổ tôi. Tôi nghe tiếng tim cậu đập, như tiếng đập trái tim của một con chim đang giãy chết dưới họng súng trường. Cậu nói:

- Cháu rất mừng khi chú đã tìm thấy thứ còn thiếu cho cái máy. Chú có thể bay về nhà được rồi…

- Làm sao cháu biết?

Tôi chỉ vừa mới định đến thông báo cho cậu biết là, sau mọi nỗ lực, tôi đã hoàn tất việc sửa chữa cái máy.

Cậu không trả lời câu hỏi của tôi mà nói tiếp:

- Cháu cũng vậy, bữa nay cháu sẽ quay về…

Rồi trầm ngâm:

- Xa hơn nhiều lắm… Khó hơn nhiều lắm…

Tôi có cảm giác rằng vừa xảy ra chuyện gì đó rất khác thường. Tôi xiết chặt cậu vào lòng như ôm một đứa con bé bỏng, nhưng vẫn thấy như là cậu đang trượt dài xuống một vực sâu mà tôi không tài nào níu kéo được…

Ánh mắt cậu nhìn nghiêm nghị, lạc đâu vào một chốn xa xăm:

- Cháu có con cừu của chú. Và cháu có cái thùng cho con cừu. Và cháu có cái rọ mõm…

Rồi cậu cười đầy vẻ ưu tư.

Tôi yên lặng chờ đợi. Tôi cảm thấy người cậu ấm dần:

- Chàng trai trẻ ơi, cháu đã sợ…

Cậu đã sợ, dĩ nhiên rồi! Nhưng cậu cười hiền lành:

- Tối nay cháu sẽ còn sợ hơn…

Tôi lại nghe buốt lạnh sống lưng với một cảm giác không lối thoát. Và tôi hiểu rằng mình không thể chấp nhận ý nghĩ rằng sẽ không bao giờ nghe được tiếng cười ấy nữa. Với tôi nó như một mạch nước giữa sa mạc.

- Chàng trai trẻ à, chú còn muốn nghe cháu cười nữa…

Nhưng cậu nói:

- Đêm nay nữa là một năm. Ngôi sao của cháu sẽ ở ngay phía trên chỗ cháu đã rớt xuống năm ngoái…

- Chàng trai trẻ ơi, chuyện con rắn, chuyện điểm hẹn hay chuyện ngôi sao đó chắc chỉ là một giấc mơ không lành thôi có phải không?…

Nhưng cậu không trả lời câu hỏi của tôi. Cậu nói:

- Điều gì quan trọng thì không nhìn thấy được…

- Dĩ nhiên rồi…

- Giống như là với bông hoa. Nếu chú yêu thương một bông hoa trên một ngôi sao nào đó, chú sẽ thấy êm đềm khi ngắm sao ban đêm. Cả bầu trời sao sẽ nở hoa.

- Dĩ nhiên rồi…

- Giống như là thứ nước đó. Thứ nước chú cho cháu uống giống như tiếng nhạc, cất lên từ chiếc ròng rọc và sợi dây thừng… Chú nhớ không… Nó ngon tuyệt…

- Dĩ nhiên rồi…

- Chú sẽ ngắm sao ban đêm. Chỗ cháu quá nhỏ nên cháu không thể chỉ cho chú thấy nó ở đâu. Như vậy thì tốt hơn. Ngôi sao của cháu đối với chú sẽ là một ngôi trong cả chòm sao. Cho nên chú sẽ thích ngắm chúng, tất cả các ngôi sao đó… Tất cả chúng sẽ là bạn của chú. Rồi cháu sẽ tặng chú một món quà…

Cậu tiếp tục cười.

- A! Chàng trai ơi chàng trai, chú thích nghe tiếng cười này lắm!

- Đó chính là món quà của cháu… Sẽ giống như thứ nước đó…

- Ý cháu là gì?

- Mỗi người đều có những ngôi sao không ai giống ai. Với người hay đi xa, chúng là sao dẫn đường. Với người khác, chúng chẳng là gì hơn những đốm sáng. Với những ai thông thái, chúng là các vấn đề. Với vị thương nhân, chúng là một kho báu. Nhưng tất cả các ngôi sao đó đều câm lặng. Riêng chú, chú sẽ có các vì sao không ai có được…

- Ý cháu là gì?

- Khi chú nhìn lên bầu trời, giữa đêm khuya, vì có cháu sống trên một ngôi sao nào đó, vì có cháu cười trên một ngôi sao nào đó, cho nên với chú tất cả các ngôi sao đều cười. Riêng chú, chú sẽ có các ngôi sao biết cười.

Cậu lại cười.

- Và khi chú đã nguôi ngoai (ai mà chẳng nguôi ngoai), chú sẽ thấy hài lòng vì đã biết cháu. Chú sẽ luôn là bạn của cháu. Chú sẽ thích cười với cháu. Thỉnh thoảng chú lại mở cửa sổ và cứ thế, như một niềm vui. Rồi bạn bè của chú sẽ rất ngạc nhiên khi thấy chú cứ nhìn lên trời mà cười. Thế là chú sẽ nói với họ: “Đúng vậy, các ngôi sao, chúng luôn làm tôi cười.” Và họ sẽ nghĩ rằng chú khùng điên. Như thế cháu đã chơi một vố đau với chú…

Cậu vẫn cười.

- Sẽ giống như là, thay vì các ngôi sao, cháu đã tặng chú cả lô lục lạc biết cười…

Cậu vẫn cứ cười. Rồi cậu trở lại nghiêm túc:

- Khuya nay… chú biết đó… chú đừng tới…

- Chú sẽ không bỏ cháu đâu.

- Cháu sẽ có vẻ đau đớn… Cháu sẽ có vẻ như sắp chết đi. Là như vậy đó. Chú đừng tới chứng kiến cảnh đó, không cần phải mất công…

- Chú sẽ không bỏ cháu đâu.

Nhưng cậu trở nên lo lắng.

- Cháu nói với chú như vậy… Là bởi vì còn con rắn nữa. Không được để nó cắn chú… Bọn rắn rất hung dữ. Chúng có thể cắn người khác như chơi…

- Chú sẽ không bỏ cháu đâu.

Rồi như có gì đó làm cậu yên tâm hơn:

- Mà thật ra nó cũng chẳng còn nọc cho phát cắn thứ hai…

Khuya hôm đó, tôi không biết cậu lên đường lúc nào. Cậu đã lẻn đi không một tiếng động. Khi tôi đuổi kịp được cậu, cậu đang bước nhanh những bước rất dứt khoát. Trông thấy tôi cậu chỉ nói:

- A! Chú đây rồi…

Và cậu ôm chầm lấy tôi. Nhưng rồi cậu tỏ ra rất băn khoăn:

- Chú nhầm rồi. Chú sẽ đau lòng lắm. Cháu sẽ có vẻ như đã chết mà sự thực thì không phải như thế…

Tôi chỉ biết im lặng.

- Chú biết đó. Xa quá. Cháu không thể mang theo thân thể này. Như vậy nặng lắm.

Tôi chỉ biết im lặng.

- Nhưng sẽ giống như một lớp vỏ già cỗi bị vứt bỏ thôi. Lớp vỏ già cỗi thì không có gì đáng buồn…

Tôi chỉ biết im lặng.

Cậu hơi do dự. Nhưng cậu vẫn cố gắng trấn tĩnh:

- Rồi sẽ tốt thôi, chú biết đó. Cháu cũng vậy, cháu sẽ ngắm sao. Tất cả các ngôi sao sẽ là những giếng nước với chiếc ròng rọc rỉ sét. Tất cả các ngôi sao sẽ rót nước cho cháu uống…

Tôi chỉ biết im lặng.

- Như vậy sẽ thật là vui! Chú sẽ có năm trăm triệu cái lục lạc, cháu sẽ có năm trăm triệu mạch nước…

Rồi cậu cũng im lặng, bởi vì cậu đã khóc…

- Đây rồi. Để cháu tự đi được rồi.

Nhưng cậu ngồi xuống vì hơi sợ. Cậu nói tiếp:

- Chú biết không… Bông hoa của cháu… Cháu có trách nhiệm với nó. Mà nó thì yếu đuối biết chừng nào! Nó lại ngây thơ đến vậy. Nó có bốn cái gai chẳng hù doạ được ai để tự bảo vệ mình trước thế giới…

Tôi cũng ngồi xuống vì không còn đứng nổi nữa. Cậu nói:

- Đây rồi… Vậy là xong…

Cậu thoáng chút ngần ngừ, rồi sau đó đứng dậy. Cậu bước tới. Tôi không thể cử động chút gì.

Chỉ có một tia sáng màu vàng ở gần nơi gót chân cậu. Cậu đứng bất động trong chốc lát. Cậu không kêu thét. Cậu từ từ ngã xuống như một thân cây ngã. Không có ngay cả một tiếng động, bởi bên dưới là nền cát.

Hoàng tử bé (XXV)

Nguyễn Tấn Đại — 2011-10-22T00:29:49Z

- Con người, - hoàng tử bé nói, - họ tự nhét mình trên những chuyến tàu tốc hành, nhưng không còn biết mình đi tìm gì nữa. Vì vậy họ cuống quít lên rồi chạy lòng vòng…

Và cậu buông lửng:

- Không cần phải mất công…

Cái giếng chúng tôi tìm thấy trông không giống kiểu giếng Sahara. Giếng Sahara chỉ là những cái hố đào sâu trong cát. Còn cái này có vẻ giống cái giếng làng hơn. Nhưng ở đó chẳng có làng mạc gì cả, nên tôi cứ ngỡ mình đang mơ.

- Sao lạ quá, - tôi nói với hoàng tử bé, - tất cả đều có sẵn: ròng rọc, gàu và dây…

Cậu cười, nắm lấy sợi dây thừng và đánh vòng chiếc ròng rọc.

Thế là chiếc ròng rọc rít lên, nghe như tiếng rít của chiếc chong chóng lâu ngày không gặp gió.

- Chú nghe không, - hoàng tử bé nói, - mình đánh thức cái giếng này và nó đang hát…

Không muốn cậu phải làm quá sức, tôi bảo:

- Để chú làm cho, nó nặng quá sức cháu.

Tôi kéo dần gàu nước lên đến miệng giếng. Tôi buộc cho nó đứng yên. Trong tai tôi còn văng vẳng tiếng hát của chiếc ròng rọc, và trong đáy nước còn sóng sánh, tôi thấy mặt trời cũng sóng sánh theo.

- Cháu khát thứ nước này lắm, - hoàng tử bé nói, - chú cho cháu uống…

Và tôi chợt hiểu ra thứ mà cậu đi tìm.

Tôi đưa gàu nước lên môi cậu. Cậu uống, đôi mắt nhắm nghiền. Thật êm đềm như một nghi lễ! Thứ nước này là gì đó khác hẳn một thức uống. Nó đã được tạo ra từ những bước chân dưới bầu trời sao, từ tiếng hát của chiếc ròng rọc, từ sự gắng sức của đôi tay tôi. Nó thật tốt cho trái tim, như một món quà. Hồi tôi còn nhỏ, ánh sáng từ cây thông Giáng sinh, tiếng nhạc thánh lễ lúc nửa đêm, cùng những nụ cười dịu dàng, tất cả đã tạo nên vầng sáng lung linh quanh món quà Giáng sinh mà tôi được nhận.

- Con người ở chỗ chú, - hoàng tử bé nói, - họ trồng năm ngàn bông hồng trong cùng một khu vườn… Và họ không tìm thấy thứ mà họ đi kiếm…

- Họ không tìm thấy thứ đó… - Tôi lặp lại.

- Vậy mà thứ họ đi kiếm có thể tìm thấy được chỉ trong một bông hoa hay một ít nước…

- Dĩ nhiên, - tôi trả lời.

Và cậu nói thêm:

- Nhưng mắt trần vốn dĩ mù loà. Cần phải tìm kiếm với trái tim.

Tôi uống nước. Rồi hít thở nhẹ nhõm. Dưới ánh bình minh, cát đượm một màu mật ong. Tôi cũng cảm thấy hạnh phúc với màu mật ong này. Tại sao tôi đã phải mất công…

- Chú cần phải giữ lời hứa, - hoàng tử bé chậm rãi nói. Cậu vừa trở lại ngồi bên cạnh tôi.

- Lời hứa nào?

- Chú biết đó… Một cái rọ mõm cho con cừu của cháu… Cháu có trách nhiệm với bông hoa này!

Tôi lấy trong túi ra các bức phác hoạ của mình. Hoàng tử bé trông thấy, vừa cười to vừa nói:

- Mấy cây bao báp của chú, nhìn giống mấy cái bắp cải quá…

- Ơ!

Vậy mà tôi đã rất tự hào về bọn bao báp.

- Con cáo… Mấy cái tai… Nhìn hơi giống mấy cái sừng… Và chúng dài quá!

Rồi cậu tiếp tục cười.

- Cháu thật thiếu công bằng, chàng trai trẻ à! Chú chưa từng biết vẽ cái gì khác ngoài mấy con trăn bụng đóng và trăn bụng mở.

- Ồ! Không sao đâu, - cậu nói, - trẻ con biết mà.

Thế là tôi vẽ một cái rọ mõm. Tôi nghe tim mình thắt lại khi đưa nó cho cậu:

- Cháu có những dự định mà chú không biết…

Nhưng cậu không trả lời. Cậu nói:

- Chú biết đó, hôm cháu rơi xuống Trái Đất… Ngày mai nữa là tròn một năm…

Rồi sau một lúc im lặng, cậu nói tiếp:

- Cháu đã rơi xuống gần ngay chỗ này…

Mặt cậu đỏ bừng lên.

Một lần nữa, không hiểu sao tôi lại có cảm giác đau xót kì lạ. Tuy nhiên, tôi vẫn hỏi cậu:

- Vậy là, vào buổi sáng hôm chú gặp cháu cách đây tám ngày, không phải tình cờ mà cháu đã đi dạo một mình như vậy, hoàn toàn đơn độc, giữa chốn hoang vu quạnh quẽ không một bóng người! Lúc đó cháu đang đi về chỗ đã rơi xuống?

Hoàng tử bé vẫn đỏ mặt.

Và tôi hỏi tiếp, hơi ngập ngừng:

- Chắc là, bởi vì ngày tròn năm?…

Hoàng tử bé lại đỏ mặt. Cậu không bao giờ trả lời các câu hỏi của tôi, nhưng khi người ta đỏ mặt, thế có nghĩa là “đúng”, phải không?

- A! - Tôi chợt nói với cậu. - Chú sợ là…

Nhưng cậu đã trả lời tôi:

- Bây giờ chú phải làm việc. Chú phải quay lại chỗ cái máy. Cháu đợi chú ở đây. Tối mai chú hãy trở lại…

Nhưng tôi không an tâm lắm. Tôi nhớ đến con cáo. Người ta có thể khóc lắm khi đã để mình được cảm hoá…

Hoàng tử bé (XXIV)

Nguyễn Tấn Đại — 2011-10-22T00:19:13Z

Đã là ngày thứ tám kể từ khi tai nạn xảy ra trên sa mạc, và tôi đã uống đến giọt nước cuối cùng của mình khi nghe câu chuyện về người bán hàng:

- A! - Tôi nói với hoàng tử bé, - các kỉ niệm của cháu đẹp lắm, nhưng chú chưa sửa xong chiếc máy bay, chú chẳng còn gì để uống, và chú cũng sẽ rất sung sướng nếu như chú có thể thủng thẳng đi tìm một mạch nước.

- Con cáo bạn cháu… - cậu nói.

- Chàng trai trẻ của chú ơi, đây không còn là chuyện con cáo!

- Tại sao?

- Tại vì chúng ta sẽ chết khát…

Vẫn không hiểu ý tôi, cậu trả lời:

- Có một người bạn thì tốt chứ, ngay cả khi người ta phải chết. Phần cháu, cháu rất hài lòng đã có một con cáo bè bạn…

“Cậu bé không lường được sự nguy hiểm, - tôi nghĩ bụng. - Cậu bé chưa bao giờ biết đói biết khát. Chỉ một chút nắng thôi cũng đã đủ cho cậu bé…”

Nhưng cậu nhìn tôi và hiểu được tôi đang nghĩ gì:

- Cháu cũng thấy khát… Mình đi tìm một cái giếng đi chú…

Tôi vung tay thất vọng: thật là phi lí khi đi tìm cầu may một cái giếng giữa mênh mông sa mạc. Tuy vậy, chúng tôi vẫn cất bước.

Khi chúng tôi đi, hàng giờ, trong im lặng, màn đêm đã buông xuống và các ngôi sao bắt đầu toả sáng. Tôi thấy chúng cứ chập chờn như trong mơ, người hơi nóng sốt vì cơn khát. Lời nói của hoàng tử bé nhảy múa trong đầu tôi:

- Vậy là cháu cũng khát, phải không? - Tôi hỏi cậu.

Nhưng cậu không trả lời tôi. Cậu chỉ nói:

- Nước cũng có thể tốt cho trái tim…

Không hiểu câu nói của cậu nhưng tôi vẫn im lặng… Tôi biết rằng không nên truy hỏi cậu làm gì.

Cậu đã thấm mệt. Cậu ngồi xuống. Tôi ngồi bên cậu. Và, sau một lúc im lặng, cậu lên tiếng:

- Các ngôi sao thật đẹp, vì một bông hoa mà ta không thấy được…

Tôi trả lời “dĩ nhiên” rồi lặng yên nhìn các triền cát trải dài dưới ánh trăng.

- Sa mạc thật đẹp! - Cậu nói…

Đúng thật như vậy. Tôi luôn luôn thích sa mạc. Có thể ngồi trên một đụn cát. Không thấy gì. Không nghe gì. Vậy mà có cái gì đó toả sáng lung linh trong yên lặng…

- Điều điểm tô cho sa mạc đẹp lên, - hoàng tử bé nói, - đó là do nó ẩn giấu một cái giếng ở đâu đó…

Bỗng nhiên tôi chợt hiểu ra thứ ánh sáng trên cát lung linh huyền bí kia. Hồi còn nhỏ, tôi sống trong một ngôi nhà cổ, và truyền thuyết kể lại rằng ở đó có chôn giấu một kho báu. Dĩ nhiên là chẳng ai khám phá được gì, có khi chẳng ai màng đi tìm nữa. Nhưng kho báu đó đã làm cho cả ngôi nhà trở nên huyền hoặc. Ngôi nhà chôn giấu một bí mật trong lòng nó…

- Đúng! - Tôi nói với hoàng tử bé, - dù cho đó là ngôi nhà, sao trời hay sa mạc, cái làm nên vẻ đẹp của chúng luôn vô hình.

- Cháu rất vui, - cậu nói, - khi chú đồng ý với con cáo của cháu.

Vì hoàng tử bé đã ngủ thiếp đi, tôi bế cậu trên tay, và lại dấn bước. Tôi rất xúc động. Dường như tôi đang mang trên tay một kho báu mỏng manh. Dường như không có gì mỏng manh hơn được nữa trên khắp Trái Đất. Dưới ánh sáng hắt lên từ đụn cát, tôi ngắm nhìn vầng trán xanh xao, đôi mắt nhắm nghiền, những lọn tóc loà xoà trong gió, và tự nhủ: “Những gì ta thấy chỉ là lớp vỏ bên ngoài. Cái quan trọng nhất luôn vô hình…”

Nhìn đôi môi cậu hé mở chớm nở một nụ cười nhè nhẹ tôi nghĩ bụng: “Điều làm mình thực sự xúc động với cậu hoàng tử bé đang say ngủ này, đó là tấm lòng chung thuỷ cậu dành cho một bông hoa, đó là hình ảnh một bông hồng lung linh trong cậu như ánh lửa toả sáng từ ngọn đèn, ngay cả khi cậu ngủ…” Và tôi nghĩ rằng cậu còn mỏng manh hơn thế. Cần phải che chở cho các ngọn đèn: một cơn gió thoảng cũng có thể làm chúng tắt lửa…

Và, cứ thế tôi đi, đến khi mặt trời mọc thì tìm được cái giếng.

Hoàng tử bé (XXIII)

Nguyễn Tấn Đại — 2011-10-02T05:33:21Z

- Chào bác, - hoàng tử bé cất tiếng.

- Chào cháu, - người bán hàng đáp lại.

Đó là một người chuyên bán các viên thuốc bào chế đặc biệt để chống khát. Người ta uống mỗi tuần một viên và sẽ không còn cảm thấy khát nữa.

- Tại sao bác bán thứ này? - Hoàng tử bé hỏi.

- Nó giúp tiết kiệm được khối thời gian, - người bán hàng trả lời. - Các chuyên gia đã tính toán kĩ. Người ta tiết kiệm được năm mươi ba phút mỗi tuần.

- Và họ làm gì với năm mươi ba phút đó?

- Làm bất cứ chuyện gì họ muốn…

“Riêng mình, - hoàng tử bé tự nhủ, - nếu như có năm mươi ba phút rảnh rỗi, mình sẽ thủng thẳng đi tìm một mạch nước…”

Hoàng tử bé (XXII)

Nguyễn Tấn Đại — 2011-10-02T05:29:27Z

- Chào bác, - hoàng tử bé nói.

- Chào cháu, - người bẻ ghi [1] nói.

- Bác làm gì ở đây? - Hoàng tử bé hỏi.

- Bác phân chia hành khách, mỗi lô cả ngàn người, - người bẻ ghi trả lời. - Bác đẩy các chuyến tàu chở họ đi, lúc thì qua bên phải, lúc thì về bên trái.

Bỗng một chuyến tàu tốc hành sáng rực, gầm vang như tiếng sấm, làm rung chuyển cả căn phòng bẻ ghi.

- Họ vội vã quá, - hoàng tử bé nói. - Họ đi tìm gì vậy?

- Chính người lái tàu cũng không biết họ đi tìm gì, - người bẻ ghi đáp.

Và ầm ầm, theo hướng ngược lại, một chuyến tàu tốc hành sáng rực thứ hai.

- Họ trở lại rồi á? - Hoàng tử bé hỏi…

- Không phải những người lúc nãy, - người bẻ ghi trả lời. - Đó là một cuộc trao đổi.

- Họ không hài lòng tại nơi họ đã ở sao?

- Người ta chẳng bao giờ hài lòng tại nơi họ ở.

Rồi lại tiếng sấm gầm vang của đoàn tàu tốc hành sáng rực thứ ba.

- Họ đuổi theo những người lúc đầu à? - Hoàng tử bé hỏi.

- Họ chả đuổi theo cái gì hết, - người bẻ ghi trả lời. - Họ ngủ khò ở trong ấy, hoặc là họ ngáp dài. Chỉ có bọn trẻ con ngồi dí mũi lên cửa kính.

- Chỉ có trẻ con biết được chúng tìm cái gì, - hoàng tử bé nói. - Chúng chơi cả ngày với con búp bê cũ kĩ, và nó trở nên rất quan trọng, lỡ mà người ta lấy đi, chúng sẽ khóc…

- Chúng thật là may mắn, - người bẻ ghi nói.

[1] Người bẻ ghi: người điều khiển thanh ray để chuyển hướng xe lửa ở những đoạn giao nhau (ND).

Hoàng tử bé (XXI)

Nguyễn Tấn Đại — 2011-10-02T05:13:41Z

Thế rồi một con cáo xuất hiện:

- Xin chào, - con cáo nói.

- Xin chào, - hoàng tử bé lịch sự trả lời rồi quay mình lại nhưng không nhìn thấy gì.

- Mình ở đây, - giọng nói vang lên, - dưới cây táo…

- Bạn là ai? - Hoàng tử bé hỏi. - Bạn dễ thương quá…

- Mình là cáo, - con cáo trả lời.

- Lại đây chơi với mình đi, - hoàng tử bé đề nghị nó. - Mình buồn quá…

- Mình không thể chơi với bạn được, - con cáo nói. - Mình chưa được cảm hoá.

- À! Xin lỗi! - Hoàng tử bé thốt lên.

Nhưng sực nhớ ra, cậu hỏi lại:

- “Cảm hoá” nghĩa là gì?

- Bạn không phải người ở đây, - con cáo nói, - bạn đi tìm gì vậy?

- Mình đi tìm con người. - Hoàng tử bé nói. - “Cảm hoá” nghĩa là gì?

- Con người, - con cáo nói, - họ có súng và họ đi săn. Thật là phiền toái! Họ còn nuôi gà nữa. Đó là chuyện được nhất ở họ. Bạn có tìm gà không?

- Không, mình đi tìm bạn bè. “Cảm hoá” nghĩa là gì?

- Đó là thứ bị lãng quên lâu lắm rồi. Nó có nghĩa là “làm cho gần gũi hơn…”

- Làm cho gần gũi hơn?

- Chứ sao, - con cáo lên giọng. - Bạn đối với mình mới chỉ là một cậu bé giống như cả trăm nghìn cậu bé. Và mình không cần đến bạn. Còn bạn cũng chẳng cần gì đến mình. Mình đối với bạn chỉ là một con cáo giống như cả trăm nghìn con cáo. Nhưng, nếu bạn cảm hoá mình, tụi mình sẽ cần đến nhau. Lúc đó bạn đối với mình sẽ là duy nhất trên đời. Mình đối với bạn sẽ là duy nhất trên đời…

- Mình bắt đầu hiểu rồi. Có một bông hoa… Mình nghĩ là nó đã cảm hoá mình…

- Có thể lắm. Trên Trái Đất người ta thấy đủ thứ chuyện…

- Ồ! Không phải trên Trái Đất, - hoàng tử bé nói.

Con cáo tỏ ra rất tò mò:

- Trên một hành tinh khác?

- Đúng vậy.

- Có thợ săn trên hành tinh đó không?

- Không.

- Chuyện này, đúng là thú vị! Còn gà?

- Không.

- Chẳng có gì là hoàn hảo, - con cáo thở dài.

Nhưng rồi nó quay lại với ý nghĩ lúc nãy:

- Cuộc sống của mình thật đơn điệu. Mình săn gà, con người săn mình. Mọi con gà đều giống nhau, mọi con người đều giống nhau. Cho nên mình hơi chán. Bởi vậy, nếu bạn cảm hoá mình, xem như đời mình đã được chiếu sáng. Mình sẽ biết thêm một tiếng chân khác hẳn mọi bước chân khác. Những bước chân khác chỉ khiến mình trốn vào lòng đất. Còn bước chân của bạn sẽ gọi mình ra khỏi hang, như là tiếng nhạc. Và nhìn xem! Bạn thấy không, cánh đồng lúa mì đằng kia? Mình không ăn bánh mì. Lúa mì chả có ích gì cho mình. Những đồng lúa mì chẳng gợi nhớ gì cho mình cả. Mà như vậy thì buồn quá! Nhưng bạn có mái tóc vàng óng. Nếu bạn cảm hoá mình thì thật là tuyệt vời! Lúa mì vàng óng ả sẽ làm mình nhớ đến bạn. Và mình sẽ thấy thích tiếng gió trên đồng lúa mì…

Con cáo ngừng lời và nhìn hoàng tử bé chăm chú. Nó nói:

- Bạn làm ơn… cảm hoá mình đi!

- Mình muốn lắm, - hoàng tử bé trả lời, - nhưng mình không có thời gian. Mình còn phải đi kiếm bạn bè và tìm hiểu nhiều thứ.

- Người ta chỉ hiểu những gì họ đã cảm hoá. Con người chẳng còn thời gian để hiểu bất cứ chuyện gì. Họ mua mọi thứ được làm sẵn ở các cửa hàng. Mà có mấy người bán hàng bè bạn đâu, cho nên con người chẳng còn bạn bè. Nếu muốn có một người bạn, hãy cảm hoá mình đi!

- Cần phải làm sao? - Hoàng tử bé hỏi.

- Cần phải rất kiên nhẫn, - con cáo trả lời. - Trước tiên bạn ngồi xa mình một chút, như thế, trên cỏ. Mình sẽ liếc nhìn bạn còn bạn thì không nói gì cả. Lời nói là nguồn gốc của mọi sự hiểu lầm. Nhưng mỗi ngày, bạn có thể ngồi xích lại gần hơn…

Hôm sau hoàng tử bé quay lại.

- Tốt nhất là nên quay lại vào cùng giờ giấc, - con cáo nói. - Chẳng hạn, nếu bạn đến lúc bốn giờ chiều, thì từ ba giờ mình đã bắt đầu thấy hạnh phúc. Thời giờ càng trôi qua mình lại càng hạnh phúc hơn. Cho tới bốn giờ, mình sẽ trở nên bồn chồn và lo lắng: mình sẽ khám phá ra cái giá của hạnh phúc! Nhưng nếu bạn đến bất kì lúc nào, mình sẽ không biết giờ giấc để sửa soạn trái tim… Cần phải có lề lối.

- Lề lối là cái gì? - Hoàng tử bé hỏi.

- Đó cũng là thứ bị lãng quên lâu lắm rồi. Nó là cái làm cho một ngày khác hẳn mọi ngày, một giờ khác hẳn mọi giờ. Ví dụ, những người thợ săn có một lề lối: họ nhảy múa với các cô gái trong làng vào ngày thứ năm. Do đó thứ năm là ngày tuyệt vời! Mình sẽ dạo chơi được tới tận vườn nho. Nếu những người thợ săn nhảy múa bất kì lúc nào, mọi ngày đều sẽ giống nhau cả, và mình sẽ chẳng còn mấy khi được nghỉ ngơi.

Cứ thế, hoàng tử bé cảm hoá con cáo. Khi gần đến lúc phải ra đi, con cáo nói:

- A!… Mình sẽ khóc mất.

- Lỗi do bạn đó, - hoàng tử bé nói, - mình không muốn làm bạn đau lòng chút nào, nhưng bạn lại muốn mình cảm hoá bạn…

- Tất nhiên rồi, - con cáo nói.

- Nhưng bạn sẽ khóc, - hoàng tử bé nói.

- Tất nhiên rồi, - con cáo nói.

- Vậy thì bạn chẳng được gì cả.

- Mình được chứ, - con cáo nói, - bởi vì còn có màu lúa mì.

Sau đó nó nói thêm:

- Hãy thăm lại vườn hoa hồng đi! Bạn sẽ hiểu rằng bông hoa của bạn là duy nhất trên đời. Rồi khi bạn quay lại vĩnh biệt mình, mình sẽ tặng bạn một bí mật làm quà.

Hoàng tử bé đi thăm lại vườn hoa hồng:

- Các bạn chẳng giống bông hồng của tôi chút nào, các bạn chưa là gì cả, - cậu nói với chúng. - Chẳng ai cảm hoá các bạn và các bạn chẳng cảm hoá ai. Các bạn giống như bạn cáo của tôi ngày trước. Hồi đó bạn ấy chỉ là một con cáo như cả trăm ngàn con khác. Nhưng tôi đã biến bạn ấy thành bạn của tôi, và bây giờ bạn ấy trở thành duy nhất trên đời.

Các bông hoa nghe vậy rất lấy làm bực dọc.

- Các bạn đẹp, nhưng các bạn trống rỗng, - cậu nói tiếp với chúng. - Chẳng ai muốn chết vì các bạn. Còn bông hoa của tôi, dĩ nhiên người bình thường đi qua có thể tưởng rằng bạn ấy giống như các bạn. Nhưng chỉ một mình bạn ấy mà còn quan trọng hơn tất cả các bạn ở đây, bởi vì chính bạn ấy đã được tôi vun tưới. Bởi vì chính bạn ấy đã được tôi đặt vào lồng kính. Bởi vì chính bạn ấy đã được tôi che chở bằng tấm chắn gió. Bởi vì chính bạn ấy đã được tôi bắt sâu (trừ hai ba con để trở thành bươm bướm). Bởi vì chính bạn ấy đã khiến tôi nghe phàn nàn, hoặc khoe khoang, hoặc cũng có khi im lặng. Bởi vì đó là bông hồng của tôi.

Rồi cậu quay lại chỗ con cáo:

- Vĩnh biệt, - cậu nói...

- Vĩnh biệt, - con cáo nói. - Đây là bí mật của mình. Rất đơn giản: người ta chỉ thấy rõ với trái tim. Điều cốt lõi vô hình trong mắt trần.

- Điều cốt lõi vô hình trong mắt trần, - hoàng tử bé lặp lại, để cho nhớ.

- Chính thời gian mà bạn bỏ ra cho bông hồng của bạn đã khiến bông hồng của bạn trở nên quan trọng đến thế.

- Chính thời gian mà mình bỏ ra cho bông hồng của mình… - Hoàng tử bé lặp lại, để cho nhớ.

- Con người đã quên mất sự thật này, - con cáo nói. - Nhưng bạn thì không được quên. Bạn có trách nhiệm mãi mãi với những gì bạn đã cảm hoá. Bạn có trách nhiệm với bông hồng của bạn…

- Mình có trách nhiệm với bông hồng của mình… - Hoàng tử bé lặp lại, để cho nhớ.

Hoàng tử bé (XX)

Nguyễn Tấn Đại — 2011-09-03T11:58:03Z

Rồi sau khi đã rã chân lội bộ xuyên qua bao nhiêu là cát, đá và tuyết, cuối cùng hoàng tử bé cũng tìm thấy một con đường. Và mọi con đường đều dẫn về chỗ con người.

- Xin chào! - Cậu nói.

Đó là một khu vườn nở đầy hoa hồng.

- Xin chào! - Các bông hoa nói.

Hoàng tử bé nhìn chúng. Trông chúng rất giống với bông hoa của cậu.

- Các bạn là ai? - Cậu ngơ ngác hỏi chúng.

- Chúng tôi là hoa hồng, - các bông hoa trả lời.

- A! - Hoàng tử bé thốt lên…

Và cậu cảm thấy buồn bã. Bông hoa của cậu đã nói rằng nó chỉ có duy nhất trong vũ trụ. Giờ trước mặt cậu là năm ngàn bông hoa như nó, rất giống nhau, chỉ trong một khu vườn.

“Hẳn là bạn ấy sẽ rất lúng túng khi thấy cảnh này… - Hoàng tử bé nghĩ bụng. - Bạn ấy sẽ ho khan và làm bộ muốn chết đi cho khỏi ngượng. Rồi mình sẽ phải tỏ vẻ quan tâm an ủi bạn ấy, vì nếu không, có thể bạn ấy sẽ chết đi thật để khiến cho mình đau lòng…”

Rồi cậu tự nhủ:

“Mình cứ tưởng là giàu có lắm với một bông hoa duy nhất trên đời, vậy mà chỉ sở hữu một bông hoa tầm thường. Bạn ấy cùng với ba ngọn núi lửa chỉ cao tới đầu gối, mà một ngọn có khi đã tắt vĩnh viễn, chẳng thể giúp mình trở thành một hoàng tử lớn được…” Và, nằm dài trên cỏ, cậu khóc.

Hoàng tử bé (XIX)

Nguyễn Tấn Đại — 2011-09-03T11:49:17Z

Hoàng tử bé trèo lên một ngọn núi cao. Trước giờ cậu chỉ biết đến núi qua ba ngọn núi lửa cao đến đầu gối cậu. Và cậu vẫn dùng ngọn núi lửa đã tắt như một chiếc ghế đẩu. “Trên một đỉnh núi cao như thế này, - cậu nghĩ bụng, - mình sẽ có thể thấy khắp hành tinh và tất cả mọi người…” Nhưng cậu không thấy gì ngoài những cột đá lởm chởm gai góc.

- Xin chào, - cậu lên tiếng hú hoạ.

- Xin chào… Xin chào… Xin chào… - Tiếng vang vọng lại.

- Bạn là ai? - Hoàng tử bé hỏi.

- Bạn là ai… Bạn là ai… Bạn là ai… - Tiếng vang vọng lại.

- Xin hãy làm bạn với tôi, tôi chỉ có một mình, - cậu nói.

- Tôi chỉ có một mình… Tôi chỉ có một mình… Tôi chỉ có một mình… - Tiếng vang vọng lại.

“Thật là một hành tinh kì quặc! - Cậu tự nhủ. - Nó vừa khô khan, vừa lởm chởm, vừa mặn chát. Đã vậy con người lại thiếu trí tưởng tượng. Họ chỉ lặp lại những gì người khác nói… Ở chỗ mình có một bông hoa: bạn ấy luôn nói trước tiên…”