Nguyễn Tấn Đại

Dọc theo con đường yên tĩnh

Nguyễn Tấn Đại — 2012-07-16T03:20:30Z

Nadia Street được xem là con đường yên tĩnh nhất Newclare. Không phải vì nó rất khác những con đường khác, với đầy nước bẩn, muỗi mòng, phân ngựa, bọn trẻ con bụng xệ còn cả vệt nước tiểu chảy dài trên chân. Chiếc xe hàng rong lê khắp Nadia Street và tiếng vó con ngựa cái bụng căng đầy gõ cà lọc cọc đều đều cũng là một phần hiển nhiên của con đường.

Nhà cửa ở đây sắp xếp cũng không khác. Các mái nhà đều nghiêng ra phía trước như chực chờ một cơn gió tới để giải thoát khỏi gánh nặng oằn mình. Những chiếc lò than sưởi đánh dấu cái vỉa hè loang lổ, các cột khói phun cuồn cuộn lên cao và phủ khắp xung quanh. Và người ta thường thấy bọn gà lạc đường bươi mổ những chiếc ghế trẻ con với một sự khoái khẩu câm lặng. Ở Nadia Street có những viên hạ sĩ gầy nhom và những đợt cảnh sát viếng thăm đột xuất truy tìm rượu lậu.
Tuy nhiên con đường vẫn được tiếng là yên tĩnh nhất. Mọi sự luôn xảy ra ở con đường kế cận.

Một sự kiện ập đến. Hôm ấy một số người dân vò đầu đau đớn và nhìn nhau như thể thấy trước một tai hoạ thế kỷ ở góc đường.

Ông già Lebona ở cuối đường bật ra cười, nhưng cười với cái kiểu mà ai cũng có cảm tưởng chứng viêm phế quản mãn tính sẽ hành hạ ông ta. “Nhìn tôi đây này, dù ở cuối phố hay đầu đường, - ông ta nói, - cũng chỉ là một thứ. Con người ta luôn đâm đầu vào những sự không ngờ. Có thật là tình cờ mà lời nguyền của Chúa vẫn treo lơ lửng trên đầu người Da Đen hay không?” Ông ta lại bật ra cười.

“Các người sẽ thấy”, - Keledi vừa nói cánh tay vừa xoa xoa ngực để làm dịu bớt cơn đau do căng sữa. Cô luôn nói như vậy để kích thích trí tò mò của những ai nghe cô. Nhưng thực tế là cô không bao giờ chỉ rõ cái gì họ sẽ thấy.

Bà goá Manyeu thì hướng đến cử toạ của mình: “Vụ này làm tôi nhớ tới chuyện xảy ra ở Winburg, một thành phố boer [1] heo hút ở Free State [2].” Cô nhìn chăm chăm về phía trước với nỗi buồn miên man. Các bà các cô khác chiêm ngưỡng cái bụng mới của cô hiện rõ bên dưới chiếc tạp dề hoa sạch tươm.

“Tôi nhớ rất chính xác bởi vì lúc đó tôi đang mang bầu, tôi đợi - đợi ai bây giờ? Đúng, tôi đợi Lusi, đứa thứ tư. Thằng bé mà mày đã gửi tới ông hàng thịt hồi hôm qua đó, Kotu.”

Vài người nói rằng chuyện xảy ra khi cảnh sát viên Tefo bắt đầu đi tuần tra Nadia Street các buổi chiều chủ nhật. Nhưng nhiều người khác lại bảo rằng bọn “Nga” - một băng nhóm bạo lực người Sotho [3] - đã đe doạ gây chiến. Dĩ nhiên, sau vụ này, Nadia Street lại trở về với cuộc sống yên tĩnh như người dân vẫn gọi.

Nếu cảnh sát viên Tefo nghĩ rằng mình yên thân thoát khỏi những câu chuyện ngồi lê đôi mách ở Nadia Street, có lẽ anh đã lầm to. Việc anh cho rằng cần thiết phải đi điều tra dẫn đến nguy cơ đặt mình hoà lẫn vào cuộc sống riêng của mọi người.

Anh cao to và khá đẹp trai. Anh không làm kiểu cách “công chức”, không có vẻ gì là một viên cảnh sát, ngoại trừ bộ đồng phục. Đó là một ngoại lệ hiếm thấy trong cái lồng kính của tổng hành dinh cảnh sát. Cấp trên nghi ngờ anh. Trong mắt họ anh quá nhân từ để trở thành một người đại diện đích thực của pháp luật. Thật vậy, ấn tượng anh tạo ra là thế, và đó là lý do các sếp đã tuyển trạch anh.

Tin đồn Tefo đang yêu bay xa. “Tôi thấy cô nàng đến mỗi cuối tháng. Anh ta hôn cô nàng tới tấp. Lần cuối cùng tôi thấy anh ta hôn cô nàng cũng đã lâu rồi.” Đó là lời phán xét của Manyeu.

Chẳng một ai có được ý nghĩ rằng cô gái mà Tefo hôn có thể là vợ anh. Như thế có khi tốt hơn, bởi vì anh nhận ra mình không có vợ. Ở tuổi bốn mươi anh vẫn mãi còn độc thân.

Manyeu sững sờ bất động khi cảnh sát viên Tefo bước vào nhà cô hỏi mua món “maheu”, thứ nước uống làm từ bột bắp.

“Các người sẽ thấy”, Keledi vừa nói vừa xoa xoa ngực để làm dịu bớt cơn đau bỏng rát do căng sữa.

Tuy nhiên Tefo đứng yên tại chỗ, sừng sững như một ngọn núi, vừa khiêu khích, vừa có vẻ trấn an, và vừa như đe doạ. Anh không cho phép mình biểu lộ sự buồn phiền trước những lời bóng gió tinh quái, trước vẻ mặt nhăn nhó nặng nề đầy ám chỉ, trước những cái nhìn ngấu nghiến anh cảm nhận được sau lưng khi tiếp tục cất bước đều nhịp.

Một bữa nọ Keledi đưa cho anh một lon bia cô dấu dưới chiếc tạp dề. Cô ba hoa với anh một lúc và họ cười đùa vui vẻ. Chuyện thường xảy ra như thế; trò trốn tìm của bầy chuột trong mái bờm sư tử.

- Buôn bán thế nào? - Một ngày chủ nhật Tefo hỏi cô vợ nhà Sung Li đang đứng trước cửa quán nhà mình.

- Dzất tệ.

- Tại sao vậy?

- Thời tiết xấu quá.

- Hmm.

- Còn ông, dzất bận dzộn phải hôn?

- Ừ, chẳng phút nghỉ ngơi, cho tới tận khi ra tới cái nghĩa trang Crésus ngoài kia.

Cô cười, thấy thật ngộ khi một viên cảnh sát lại nghĩ đến cái chết. Cô nói với anh như vậy.

- Ở Trung Quốc thì sao?

- Tôi không phải từ Trung Quốc tới, hi hi hi. Tôi sinh ở đây, hi hi hi. Dzui quá! - Cô cười khoe hàm răng vừa mòn vừa hỏng, cái trên lệch cái dưới, gần như chẳng nghiền được thứ gì trên đời.

Tefo cười rung người vì đã lầm tưởng nhà Sung Li từ Trung Quốc sang, cái xứ sở mà thuở nhỏ anh nghe kể rằng người ta ăn thịt cả đồng loại.
Khi cười, bụng cảnh sát viên Tefo giật rung trong khi tay anh giữ chặt dây lưng còn hai vai nhấp nhô lên xuống như con chim nặng nề vỗ cánh.

Nghe chồng gọi từ quầy tính tiền, cô Sung Li quay vào trong. Tefo nhìn cô lê đôi gót nhỏ nhắn, đôi dép kêu lên những tiếng đau đớn. Nhìn từ sau lưng, chiếc váy có những đường li xen kẽ bám chặt với phần dưới may bằng len đen. Bó tóc của cô có vẻ như là chỗ thắt nút tất cả các phần sợi trên người: nếu tháo nó ra, cô Sung Li sẽ rời thành từng mảnh. Người cô nghiêng ra trước như một thân cây trước gió. Tefo chợt nhận ra là không có lấy một cơn gió thổi.

Một buổi chiều chủ nhật Tefo bước vào cửa hàng Sung Li mua một chai nước chanh có ga. Trời nóng hầm hập. Các mái nhà như muốn đổ sụm dưới những đợt nóng kinh người phả xuống. Cánh cửa nhỏ nhất hay cửa sổ phải hé mở, vì hoàn toàn không có một bóng cây hay mái hiên nhà; dân chúng thì hết phì phò đến thở dài rồi gầm gừ và nới bớt quần áo.

Cô Sung Li nghiêng mình trên quầy tính tiền, tay bắt chéo, cùi chỏ tì chặt lên mặt quầy. Nếu không có con ruồi lười nhác đang tìm cách đậu lên mặt cô, có thể liên tưởng đến bức tượng của một nữ thần phương đông. Cô lắc đầu nguầy nguậy để giữ khoảng cách an toàn trước loài sâu bọ ghê tởm.

Cứ mỗi ngụm nước, cảnh sát viên Tefo lại thở phì phì trong khi mắt nhìn chăm chăm Nadia Street qua cửa sổ.

Rốt cục anh cũng đã quen được với một chuyện: những đoàn đưa tang cứ tiếp nhau đi qua mỗi tuần. Cần phải đi qua Newclare mới đến được nghĩa trang. Những đoàn người đưa tiễn dài, ngắn, những chiếc xe hai tầng đi thuê, những chiếc xe hơi, xe tải nhỏ; những người nghèo khổ và thấp hèn, những người giàu và trưởng giả học làm sang. Tất cả đều da đen, điều không thể tránh khỏi.

Các đoàn đưa tang thường đi theo những con đường song song với Nadia Street. Nhưng người chết nhiều đến nỗi một số bắt đầu rẽ qua Nadia Street.

Tefo bước xuống chỗ đầu hồi mong tìm được những ý tưởng mới; chỉ cần không phải nhớ tới cái nóng thì chuyện gì cũng tốt. Anh nhìn một đoàn đưa tang nhỏ vừa đến góc đường Nadia Street khi một ý nghĩ thoáng vụt qua trong đầu, như bóng một đám mây lướt qua dưới mặt trời.

Người anh họ của Seleke cũng bước xuống chỗ đầu hồi, lảo đảo loạng choạng. Nhìn quần áo có vẻ như anh ta vừa lội qua bao nhiêu là sông suối và hong khô ít nhất một lần. Người ta biết anh ta như là anh họ của Seleke và không ai mảy may nghi ngờ tên tuổi của anh ta.

Seleke sống ở con đường kế cận. Cô thuộc tuýp người gan lì và độc mồm độc miệng. Nhưng ngay cả cô cũng không thể giúp ông anh họ mình thoát khỏi chứng trầm uất kinh niên.

Keledi bình luận: “Các người sẽ thấy, một ngày nào đó nó sẽ đi bắt chuột để ăn thịt. Bọn mèo chắc sẽ chẳng vừa lòng.” Và cô xoa xoa ngực. Nhưng người anh họ của Seleke nghe hết mà không mảy may chớp mắt.

“Ô, sếp! - Người anh họ của Seleke chào viên cảnh sát, lắc lư như con rối. - Dòm mấy cái hòm hén? Nhiều người chết quá hén? Ờ há, quá nhiều đi. Thiệt là tội nghiệp!”

Tefo đồng tình. Một chiếc xe tải chạy ngược lên và dừng lại đúng ngay trước cửa quán Tàu.

- Người chết chẳng than khóc gì sất, - người anh họ của Saleke nói.

- Anh say rồi. Sao anh không về ngủ đi?

- Say, tôi á? Ừ, ừ, tôi say. Nhưng đừng nói với tôi bằng cái giọng của bọn cứng đầu ở đây. Miệng lưỡi họ khua khoắng không ngừng. Sao họ không để tôi yên? Chẳng ai ở cái khu định cư da đen chết tiệt này biết đọc tiếng Anh như tôi.

- Không có ai cả, tôi chắc vậy, - Tefo cười độ lượng.

- Tôi thích ông, sếp à. Ông sẽ là người vĩ đại một ngày gần đây. Bữa nay ông nhìn bọn người này đi chôn người chết. Một ngày gần đây mấy cái quan tài này sẽ kể chuyện đời chúng. Tôi không biết tại sao bọn họ chẳng để tôi yên. Tại sao đám người hèn mọn này chẳng tha cho tôi?

Một chiếc xe tang ngựa kéo đi dần lên Nadia Street. Ba bà và bốn ông ngồi trong thùng xe, không kể người xà ích. Người đàn ông có vẻ là trưởng ban hành lễ đang hát say sưa, tiếng ngân nga của ông át hết tiếng của người khác.

Ông mặc một chiếc áo choàng lễ rách tả tơi, màu tím bạc thếch, khoác bên ngoài chiếc áo lễ trắng đã ngả vàng. Ông ta có vẻ khá trẻ so với một trọng trách như thế, Tefo nghĩ vậy, cái trọng trách dẫn dắt linh hồn người quá cố lên thiên đàng. Viên cảnh sát cũng trầm ngâm nghĩ đến việc người ta xử bắn theo tinh thần tôn giáo nhiều người trai trẻ trong những ngày vừa qua… Chiếc xe tang dừng dưới chân một ngôi nhà gần đối diện với nhà Sung Li. Nhóm người trèo xuống xe và bốn người đàn ông đặt chiếc quan tài xuống đất.

Tefo nhận thấy ông trưởng lễ run rẩy. Thật lạ kỳ là cuốn kinh lễ vẫn không rơi khỏi bàn tay run rẩy của ông ta. Ông ta liên tục thấm mồ hôi trán, đến nỗi viên cảnh sát tưởng rằng ông ta đang bị sốt và không thể nào nhấc nổi chiếc quan tài. Họ chừng như muốn bước vào khoảng sân phía sau. Có lẽ cần phải giúp đỡ họ.

Đôi mắt mở to của ông trưởng lễ phản chiếu tất cả các kiểu cảm xúc mà Tefo không tài nào hiểu được. Đáng ngạc nhiên là ông ta lại ra hiệu không cho Tefo đụng đến chiếc quan tài. Ngay sau đó ông ta vừa gục gặt đầu liên tục vừa lầm rầm khấn vái, và Tefo nghĩ rằng sự giúp đỡ của mình được chào đón. Thế là viên cảnh sát nắm lấy tay đòn khiêng gần nhất và cả bộ tứ khiêng linh cữu người chết vào bên trong nhà. Một lát sau đó Tefo trở về lại chỗ đầu hồi quán Tàu.

Khoảng mười lăm phút sau, anh nghe thấy tiếng hát cất lên và đám đưa tang mang chiếc quan tài trở ra. Một lần nữa Tefo nhận thấy ông trưởng lễ mồ hôi đầm đìa và run lẩy bẩy. Chiếc quan tài được đặt xuống trước cửa. Những người khác trong đoàn hát vang vang, giọng nam khoẻ khoắn làm lu mờ cả những giọng nữ cao can đảm nhất.

Tefo hiểu rằng họ muốn đưa chiếc quan tài lên lại trên xe tải. Có cái gì đó thì thầm ngăn cản anh ra giúp sức cho họ. Một trong những giáo phái với những điều luật lạ lùng, anh tự nhủ vậy.

Trên bệ cửa, ông trưởng đoàn lễ tang nghiêng người ra trước và đột ngột nắm lấy một tay đòn khiêng nhấc bổng chiếc quan tài lên, yêu cầu những người khác cũng làm tương tự ở phía của mình. Tefo chợt quay người lại nhìn.

Một tiếng động lạ vang lên từ chỗ chiếc xe. Để chiếc quan tài không đổ nghiêng ra trước, những người đàn ông nọ đã nâng nó lên quá mạnh tay. Một tiếng rắc rắc từ bên dưới quan tài; tiếng gỗ gãy vỡ. Họ đã nâng chiếc quan tài lên khá cao khi sự việc xảy ra.

Một loạt chai rơi đổ xuống đất. Một người đàn ông nhảy lên chiếc xe tải, cho lùi một chút rồi bất thần vọt thẳng. Chiếc xe đưa tang mở một lối rộng giữa Nadia Street. Toàn bộ cảnh này đều diễn ra trong tầm mắt Tefo. Anh bước xuống từ chỗ đầu hồi cứ như đang lo âu nỗi gì và chậm rãi bước tới. Đó là một đống chai rơi đổ, va chạm leng keng, một số vỡ nát, một số lăn tròn trên đường đầy hoan hỉ, như bọn trẻ con ùa ra sân chơi. Giữa đoàn đưa tang vang lên những tiếng la hét giận dữ.

- Đồ chết tiệt, đần độn!

- Mày làm hỏng bét vụ này rồi!

- Tao biết thế nào cũng có chuyện mà!

- Mày phải trả hết chỗ này!

- Lý ra mày nên ở nhà đi, thằng hậu đậu!

- Cú này mình sạt nghiệp rồi con ơi!

Trong khi Tefo nhận thức được rằng phải bắt giữ bọn họ, tất cả đã biến mất. Tệ hơn nữa, một đám đông điên cuồng lao đến chỗ đống chai. Chỉ trong chốc lát nó đã biến mất với cả đống chai tang chứng đó. Người ta bu lại ngày càng đông xung quanh viên cảnh sát.

“Một đám đông khốn khổ, - anh nghĩ bụng, - may mắn khi chứng kiến một viên cảnh sát không bắt được người.” Người thì chen lấn xô đẩy, người thì làm ra vẻ đau buồn. Manyeu tiến lại gần. “Tôi muốn mấy tấm gỗ, để đốt lò, thưa ông cảnh sát!” Anh khoát tay vội vàng ra hiệu cho cô lấy. Việc này không thoát khỏi mắt Keledi, và cô nói với cô hàng xóm, tay xoa xoa bộ ngực đang căng sữa: “Các người sẽ thấy. Hãy cứ đợi đi!”

“Ô, sếp! Mới có đánh lộn hả?” - Người anh họ của Seleke cũng chen lấn mở đường lách qua được đám đông hiếu kỳ. Người ta đã kể cho anh ta nghe chuyện vừa xảy ra.

“Đám chết, đám chết, khỉ họ! Tôi tới trễ mất đám tuồng rồi. Ông không may rồi, sếp ơi! Có thể tin là mấy cái xác đó khoái bọn rận trong áo tôi lắm. Nhưng một ngày nào đó ông sẽ trở nên vĩ đại. Cứ tin tôi đi! Tôi đánh cược hết bọn rận trên người tôi đó.”

Mãi đến buổi chiều đó, Tefo ngồi trong quán của Manyeu uống nước “maheu”. Keledi tay xoa xoa bộ ngực, ngồi bệt dưới đất với hai người đàn bà khác. Trên chiếc ghế băng cái bụng mới của Manyeu hiện rõ dưới chiếc tạp dề hoa như một trái dưa đầy hứa hẹn.

Lặng lẽ tách mình khỏi câu chuyện phiếm không hồi kết của các bà, Tefo ngẫm nghĩ về các lễ tang, các linh cữu và các chai rượu. Anh tự chất vấn mình về các đám đưa tang. Anh nhớ đến lời người anh họ của Seleke đã nói hôm nọ dưới đầu hồi quán Tàu. Có phải đó là một lời nhận xét bâng quơ? Một đoàn đưa tang khác vừa xuống tới đường. Tefo đứng bật dậy sẵn sàng đứng trụ ngay nơi bệ cửa. Chỉ có trời mới nói cho anh biết được có cái gì bên trong chiếc quan tài nâu bóng loáng kia, anh nghĩ vậy. Anh quay trở lại ngồi trên ghế, một hình ảnh đầy thất vọng.

Lời tiên tri “Các người sẽ thấy” của Keledi trở thành hiện thực vào ngày Tefo cưới Manyeu, ít lâu sau khi cô sinh đứa con thứ sáu. Cả Nadia Street bàng hoàng ngạc nhiên. Nhưng rồi nó cũng nhanh chóng trở lại bình thường sau phút ngạc nhiên đó, bởi nó đã vang danh là con đường yên tĩnh nhất ở Newclare.

Uy tín của Keledi tăng cao sau sự kiện này, vì cô đã có thể nói “Các người thấy đấy!” trong lúc vẫn mạnh tay xoa bộ ngực đang tức lên vì căng sữa./.

Nguyễn Tấn Đại dịch
(Theo bản dịch tiếng Pháp của Georges Lory, in trong: Raconter des histoires, Nouvelles recueillies par Nadine Gordimer, Édition Grasset & Fasquelle, Paris, 2005)

[1] Boer: tiếng Hà Lan, nghĩa là “thôn quê”. “Thành phố boer” chỉ các cụm dân cư gốc Hà Lan ở các khu vực thuộc địa Hà Lan tại Nam Phi.

[2] Free State: một trong chín tỉnh của Nam Phi.

[3] Sotho: một tộc người sống giữa Lesotho, đông Nam Phi, nam Zimbabwe và đông Bostwana, nói tiếng Bantu, một họ ngôn ngữ nói được sử dụng ở khắp phía nam lục địa châu Phi.

Lừa và bò

Nguyễn Tấn Đại — 2008-05-16T04:56:52Z

Mục lục

Bò

Lừa là một nhà thơ, một kẻ văn vẻ, một loài bép xép. Còn bò, nó chẳng nói gì. Đó là một loài nhai lại, một kẻ trầm tư, một con vật kiệm lời. Nó chẳng nói gì, nhưng nó nghĩ không ít. Nó nghĩ suy và nó nhớ lại. Những hình ảnh xa xưa chập chờn trong đầu nó, nhiều và nặng như hòn đá tảng. Hình ảnh đáng tôn kính nhất là về xứ Ai Cập cổ đại. Hình ảnh của bò Apis. Nó do một con bò cái còn trinh thụ thai nhờ sấm sét sinh ra. Nó mang một lưỡi liềm trên trán và một con kền kền trên lưng. Nó giấu một con bọ hung dưới lưỡi. Người ta nuôi nó trong một ngôi đền. Tiếp sau đó, phải chăng một thiên chúa nhỏ đã sinh ra trong chuồng bò, con của một cô gái trẻ và đức Thánh linh, điều đó không có gì là ngạc nhiên đối với loài bò!

Nó nhớ lại. Nó nghĩ đến thời bò mộng trai trẻ. Giữa đám rước lễ mùa gặt tôn vinh nữ thần Cybela [1], nó tiến lên, đầu đội vương miện làm bằng những chùm nho, được các cô gái hái nho trẻ đẹp và các lão thần Silen [2] già bụng phệ diêm dúa hộ tống.

Nó nhớ lại. Việc cày bừa vất vả mùa thu. Chậm chạp kéo lưỡi cày qua lớp đất nứt nẻ. Người anh em kéo cày cùng vác chung một ách. Chuồng bò nóng hầm hập bốc khói.

Nó mơ đến nàng bò cái. Một nàng bò mẹ tuyệt vời. Chiếc bụng mềm mại. Con bê âu yếm rúc đầu vào nơi suối nguồn quảng đại của sự sống. Những chiếc núm vú hồng tươi căng đầy sữa.

Bò biết tất cả những điều đó, cả cái khối lượng đầy tin cậy và vững chắc của nó đương nhiên có bổn phận phải chăm sóc cho đức Đồng trinh và sự ra đời của đức Chúa con.

Chuyện kể của lừa

Bộ lông trắng của tôi có lẽ không làm bạn nhầm lẫn được, lừa nói thế. Ngày xưa tôi đen tuyền, với chỉ một ngôi sao sáng giữa mặt, một ngôi sao, dấu hiệu hiển nhiên cho số mệnh của tôi. Bây giờ, nó vẫn luôn ở đó, ngôi sao ấy, nhưng không còn thấy được nữa vì cả bộ cánh của tôi đã trở nên trắng muốt. Như những tinh tú trên bầu trời đêm nhạt nhoà đi trong ánh sáng bình minh. Tuổi tác đã cho cả người tôi cùng một màu với ngôi sao trên trán như thế, chính vì vậy, tôi muốn thấy được một dấu hiệu, một biểu hiện hiển nhiên của phúc lành mình được ban.

Vì chăng tôi đã già, rất già, dễ chừng đến độ bốn chục xuân, chuyện không tưởng đối với một con lừa. Có khi chính tôi lại là trưởng bối của loài lừa cũng nên? Đó chắc là một dấu hiệu khác rồi.

Người ta gọi tôi là Kadi Chouia. Điều đó cần phải giải thích. Từ thời tôi còn trẻ, các chủ nhân của tôi không tài nào vô cảm được trước vẻ thông thái đã làm cho tôi khác hẳn những con lừa khác. Trong ánh nhìn của tôi có cái gì đó nghiêm túc và tinh tế gây rất nhiều ấn tượng. Đó là nguồn gốc của cái tên Kadi dành cho tôi, và ai cũng biết rằng ở chỗ chúng tôi “kadi” nghĩa là một quan toà cũng đồng thời là một người sùng đạo, tức là một quý ông vượt trội hai lần về sự thông thái. Tuy nhiên, tôi chắc chắn chỉ là một con lừa, loài vật hèn mọn và bị xử tệ nhất trong muôn loài, và người ta không thể đặt cho tôi cái tên Kadi đáng tôn kính ấy mà không làm méo mó đi một chút bằng một cái tên khác, cái tên hết sức nực cười. Đó là Chouia, có nghĩa là nhỏ nhoi, bé mọn, không đáng kể. Cái tên Kadichouia, “nhà thông thái không biết gì”, thỉnh thoảng được các vị chủ nhân gọi thành Kadi, còn thường xuyên là Chouia, tuỳ vào tính khí mỗi lúc…

Tôi là một con lừa nghèo khó. Từ lâu tôi vẫn ra vẻ tự hài lòng với hoàn cảnh. Rằng tôi có một láng giềng tâm giao là một anh bạn lừa giàu có. Chủ tôi là một người làm vườn giản dị. Kề bên ruộng của ông là một cơ ngơi bề thế. Một lái buôn từ Jerusalem cùng gia quyến kéo đến đó nghỉ mát trong những tuần nóng nhất mùa hè. Yaoul, con lừa của họ, là một con vật siêu hạng, to gần gấp đôi người tôi, bộ cánh tuyền một màu xám, rất sáng, mịn như lụa. Tốt hơn hết là nhìn nó khi ra khỏi nhà, ăn vận màu mè xanh xanh đỏ đỏ áo da áo lụa, với chiếc yên dệt gấm thêu hoa, cặp bàn đạp đồng to tướng, tất cả đều treo những búp len toòng teng và lục lạc đung đưa leng keng. Tôi chỉ nhận xét về bộ váy cánh lễ lạc nực cười thôi. Chứ tôi nhớ nhất là những nỗi đau mà người ta bắt nó phải hứng chịu từ nhỏ khi muốn biến nó thành một con vật cưỡi thượng lưu. Tôi từng thấy nó máu chảy ròng ròng, vì người ta dùng dao cạo khắc lên da chữ đầu tên ông chủ của nó và câu châm ngôn ưa thích của lão. Tôi từng thấy đôi tai nó bị may hai đầu lại một cách dã man, để cho chúng dựng đứng lên, như cặp sừng, trong khi đôi tai tôi rũ xuống hai bên đầu một cách thảm thương, và bộ giò nó bị bó chặt bằng những dải băng mỏng nhằm làm cho chúng mảnh khảnh và thẳng hơn những con lừa tầm thường. Con người có thói quen tìm mọi cách làm cho những gì họ yêu thương và tự hào phải đau đớn hơn thay vì là những gì họ ghét bỏ hoặc khinh bỉ.

Nhưng Yaoul cũng được hưởng sự bù đắp xứng đáng, và bên trong lòng trắc ẩn mà tôi nghĩ có thể dành cho nó có chứa đựng một niềm ham muốn bí ẩn. Trước tiên là, hàng ngày nó đều được ăn yến mạch và đại mạch trong một cái máng sạch bong. Và trên hết, là có các nàng ngựa cái. Để hiểu rõ chuyện, trước nhất cần biết đến thái độ khinh mạn đến không chịu nổi của bọn ngựa đực đối với họ nhà lừa. Nói chúng nhìn chúng tôi thấp kém là hãy còn quá ít! Thực tế ra, chúng chẳng thèm nhìn gì đến chúng tôi, chúng tôi có tồn tại thì trong mắt chúng cũng chẳng hơn gì bọn chuột nhắt hay mọt rệp. Về phần các nàng ngựa cái, ô hô thật hay đối với họ nhà lừa, trên cả tuyệt vời, đó là các quý bà cao sang, kiêu kỳ và khó gần. Đúng vậy, ngựa cái là sự tưởng thưởng cao quý và thanh nhã dành cho họ nhà lừa trước bọn ngựa đực khờ khạo, ngốc nghếch. Nhưng làm sao lừa có thể tranh hùng với ngựa ngay trên sân đối phương để mà phỗng tay trên con vật cưng của hắn? Và đó là sự sắp đặt của số phận trong chốn càn khôn xoay vòng, đã dành một sự ưu ái kỳ lạ nhất, khôi hài nhất cho dòng dõi nhà lừa, và tâm điểm của sự ưu ái này mang tên là: con la. Con la là con gì? Đó là một loài vật cưỡi giản dị, chắc chắn và mạnh mẽ (còn rất nhiều những phẩm chất khác có thể kể ra như: trầm mặc, chu đáo, cần mẫn, nhưng tôi biết cần phải thận trọng với cái tính bốc phét lắm lời của mình). La, đó là nhà vô địch của những lối mòn cát nắng, của những sườn dốc hiểm trở, của những đoạn lội vượt sông. Bình thản, điềm tĩnh, bền bĩ, nó dấn bước…

Thế nhưng bí ẩn đằng sau bao nhiêu đức tính đó là gì? Đó là do nó chẳng đếm xỉa gì đến những xáo trộn vì tình cảm yêu đương và những âu lo vì sinh con đẻ cái. Con la không bao giờ có la con. Để tạo ra được con la nhỏ, cần phải có cha lừa và mẹ ngựa. Chính đây là lý do tại sao một số lừa đực được chọn làm “cha của la” (danh hiệu cao quý nhất của cộng đồng nhà lừa chúng tôi) – và Yaoul là một trong số đó – thường có các nàng ngựa làm vợ.

Tôi không quan tâm lắm tới chuyện giới tính, và nếu tôi có tham vọng thì chúng lại nằm ở những khía cạnh khác. Nhưng thú thật, cái cảnh cứ sáng sáng Yaoul trở về sau kỳ tích cưỡi ngựa, mệt lử và khoan khoái vì sung sướng, khiến cho tôi thấy nghi ngờ rằng cuộc đời này còn có công lý. Sự thật thì cuộc đời chẳng phụ tôi gì mấy. Luôn luôn bị đánh đập, mắng chửi, bẹp dí dưới gánh nặng hơn cả thân mình, được nuôi ăn bằng cây cúc gai – quả là ý tưởng hay khi loài người cho rằng lừa thích ăn cúc gai! Nhưng người ta chỉ một lần, một lần duy nhất cho chúng tôi ăn cỏ ba lá và ngũ cốc để biết được thế nào là khác biệt! – và những giây phút cuối cùng dần đến, cùng với nỗi ám ảnh về bầy quạ, khi ngã quỵ vì đuối sức, chúng tôi nằm trên bờ một hào nước khắc khoải chờ cái chết bi thảm đến kết thúc những đau đớn này! Nỗi ám ảnh về bầy quạ, đúng vậy, vì chúng tôi thấy rõ sự khác nhau giữa kền kền và quạ, khi trải qua những giờ phút cuối cùng. Rằng kền kền, các bạn biết đấy, chỉ tấn công xác chết. Chúng chẳng có gì đáng ngại, chừng nào bạn hãy còn hơi thở của sự sống: bằng cảm nhận huyền bí, chúng chờ đợi từ một khoảng cách lễ độ. Trong khi bọn quạ, bầy quỷ sống, chúng hau háu lao vào người hấp hối, giành giật mổ xẻ, bắt đầu từ cặp mắt...

Đây là những chuyện cần phải biết để hiểu được trạng thái tinh thần của tôi, vào những ngày lập đông này, khi cùng chủ đến Bethlem, một ngôi làng lớn vùng Judee. Cả tỉnh đang ở trong tình trạng hết sức lộn xộn vì vừa có một cuộc điều tra dân số do Hoàng đế chỉ thị, và mỗi người cùng với gia quyến phải về nơi quê quán để đăng ký. Bethlem chỉ là một thị tứ nằm trên lưng một ngọn đồi với hai bên sườn tô điểm những khoảng sân và khu vườn nho nhỏ có tường rào bằng đá xếp chồng lên nhau. Thường lệ vào mùa xuân, đó là nơi đáng sống, nhưng ở kỳ lập đông trong cái cảnh điều tra dân số cực kỳ lộn xộn này, tôi cay đắng nuối tiếc cái chuồng ở làng Djela, nơi chúng tôi vừa ra đi. Ông chủ tôi khá mừng rỡ khi tìm được một chỗ nghỉ cùng với bà chủ và hai con trong một quán trọ lớn nhộn nhịp như tổ ong. Bên cạnh toà nhà chính là một nhà kho dành để trữ đồ dự phòng. Giữa hai khối nhà, có một lối hẹp chẳng dẫn đi đến đâu, bao quanh là các giàn kèo, phía trên người ta quẳng những bó song mây tạo thành một cái mái kiểu như mái tranh. Dưới chỗ trú ẩn tạm bợ này, người ta dựng một cái máng ăn và trải thảm cỏ dành cho bọn súc vật của khách trọ. Chính ở chỗ này người ta cột tôi chung với một con bò vừa được tháo ách khỏi chiếc xe kéo. Phải thừa nhận với các bạn rằng tôi luôn ghê tởm bọn nhà bò. Dĩ nhiên là bọn này chả có đầu óc, nhưng số phận xui rủi lại muốn ông anh vợ của chủ tôi có một con, và đến mùa cày bừa, hai ông này tương trợ nhau bằng cách ách bọn tôi lại chung một lưỡi cày, bất kể sự nghiêm cấm chính thức của pháp luật. Mà pháp luật thì hành xử chí lý lắm, bởi vì, xin cứ tin tôi, không gì chán bằng làm việc trong một êkíp như thế. Bò có dáng vẻ của nó – chậm chạp –, nhịp điệu của nó – đều đều. Nó kéo bằng sức đằng cổ. Lừa – giống như ngựa – kéo bằng sức đằng mông. Nó vội vã gắng sức, và làm việc dứt khoát mạnh mẽ. Bắt anh làm việc chung với bò, tức là đã cột vào chân anh một trái đạn đại bác, và là vắt kiệt mọi sức lực của anh, trong khi thứ đó anh chẳng giàu có gì mấy!

Nhưng chuyện buổi tối hôm đó không phải chuyện cày bừa. Khách trọ bị ông chủ quán nén chặt đến độ lấn sang cả nhà kho. Tôi không nghi ngờ gì chuyện người ta sẽ chẳng để cho chúng tôi yên thân được lâu. Quả thật ngay lập tức một ông và một bà dẫn nhau luồn vào cái chuồng tạm bợ của chúng tôi. Người đàn ông khá đứng tuổi, có vẻ là một nghệ nhân. Vừa bước vào, ông ta đã làm ồn ào cả lên, kể rằng nếu như phải tiến hành điều tra dân số ở Bethlem, thì mình thuộc về dòng dõi hậu duệ đời thứ hai mươi bảy của vua David xứ Bethlem này. Người ta cười vào mũi ông ta. Để tìm được chỗ trú ẩn, lẽ ra ông ta nên viện dẫn trạng thái mệt mỏi và đuối sức của người vợ trẻ đang mang thai. Ông ta gom hết rơm trên nền đất và cỏ khô trong các máng cỏ để làm thành một tấm đệm tạm giữa anh chàng bò và tôi để dìu người vợ trẻ nằm xuống.

Dần dần mỗi người đều yên chỗ và tiếng ồn lắng dần. Thỉnh thoảng người vợ trẻ lại rên nhẹ, và chúng tôi biết được người chồng tên là Joseph. Ông hết lời dỗ dành người vợ, và chúng tôi biết nàng tên là Maria. Tôi không biết thời gian trôi qua bao lâu, vì tôi đã thiếp ngủ. Khi tỉnh dậy, tôi nhận ra có một sự thay đổi lớn lao, không chỉ trong cái góc tối tăm chúng tôi đang nằm mà ở khắp nơi, có thể nói cả khắp bầu trời, ngay cả cái mái che đơn sơ trên đầu cũng để lộ ra những khoảng trống lấp lánh. Sự im lặng vĩ đại bao trùm cả trái đất vào cái đêm dài nhất trong năm này, và người ta nói rằng mọi sông suối đều ngưng chảy, còn bầu trời lặng yên tiếng gió để không phá tan cái tĩnh lặng ấy. Trên cây không động một tiếng chim. Không một bước chân cáo trên đồng. Trong đám cỏ chuột thôi kêu lít nhít. Lũ đại bàng và bầy sói, muôn loài có mỏ và có răng nanh, ngừng săn bắt và thức trắng, bụng đói cồn cào còn mắt dán vào bóng đêm. Cả bầy đom đóm và bọn bọ phát sáng cũng tìm cách giấu ngọn đèn đi. Thời gian lắng đọng lại trong cõi trường linh vĩnh cửu.

Rồi đột nhiên, trong một khoảnh khắc, sự kiện diệu kỳ đã xảy ra. Cả đất trời rùng mình lan toả một niềm vui sướng không gì cưỡng lại được. Vô số những đôi cánh thiên thần truyền tin rào rào bay đi khắp hướng. Một chòm sao chổi quét qua sáng loà cả mái tranh nơi chúng tôi trú ẩn. Người ta nghe vọng lại tiếng cười lảnh lót pha lê của những con suối nhỏ và giọng cười trầm ấm của những dòng sông lớn. Trong sa mạc Juda, một gợn cát bay rì rào mơn man những bờ cát vàng. Một tràng hoan hô vang lên từ những cánh rừng thông hoà lẫn với tiếng vỗ tay êm ái của bầy cú. Cả thế gian reo mừng hớn hở.

Chuyện gì đã xảy ra? Gần như chẳng có gì. Trong bóng tối nóng hầm hập với những rơm cùng rạ, người ta nghe một tiếng khóc nhỏ, tiếng khóc dứt khoát không phải của người chồng cũng chẳng phải của người vợ. Đó là tiếng khóc oa oa của một em bé. Cùng lúc đó một luồng ánh sáng chiếu thẳng xuống giữa chuồng, đại thiên sứ Gabriel, thần hộ mạng của Jesus, kể từ đó xuất hiện và bắt tay vào điều khiển gần như mọi việc. Cánh cửa bên ngoài mau chóng mở ra, một trong những cô hầu gái của quán trọ láng giềng bước vào, bưng bên hông một chậu nước ấm. Không chút ngần ngại, cô quỳ xuống và tắm cho đứa trẻ. Sau đó cô xát muối lên người em để da dẻ săn chắc hơn, quấn tã rồi nâng em lên dâng về phía Joseph, ông đỡ lấy và đặt đứa trẻ lên đùi, như biểu hiện của lòng biết ơn nhân từ.

Người ta chỉ có thể nghiêng mình trước sự sắp đặt hiệu quả của Gabriel. Nếu không có sự tôn trọng cần thiết dành cho một vị thiên sứ, Gabriel, rất có thể nói rằng từ một năm nay ông ta đã chạy như cờ lông công. Chính ông đã thông báo cho Maria biết nàng sẽ là mẹ của Thiên Chúa. Chính ông đã xoa dịu mối nghi ngờ của Joseph tốt bụng. Về sau, ông sẽ đánh lạc hướng các vị Vua Mage [3] khi đi trình báo cho Herode [4], và sẽ tổ chức cho gia đình bé nhỏ này trốn sang Ai Cập. Nhưng chúng ta đừng vội. Lúc này đây, ông đang đóng vai trò của một vị tổng quản, một người điều hành việc trang trí cho nơi tối tăm bẩn thỉu này trở nên lộng lẫy tráng lệ, như ánh nắng mặt trời biến nước mưa thành cầu vồng bảy sắc. Ông đích thân đi đánh thức từng người chăn cừu ở vùng lân cận, khởi đầu bằng cách, thú thật là vậy, doạ cho họ một vố đáng sợ. Nhưng rồi ông cười trấn an họ, và thông báo cho họ tin vui trọng đại, và triệu tập họ đến chỗ chuồng bò. Trong một cái chuồng bò? Điều đó thật ngạc nhiên, nhưng cũng đáng an ủi vì sự thật đơn giản!

Khi họ dồn đến ngày một đông, Gabriel gom họ thành nửa vòng tròn, và giúp họ lần lượt tiến lên chúc mừng và quỳ gối đọc lời nguyện ước. Những câu tưởng chừng đơn giản đó cũng không dễ dàng gì đối với những người trầm lặng suốt ngày chỉ quen nói chuyện với bầy chó hay với trăng sao này. Họ đặt trước máng cỏ những thành quả lao động của mình, sữa đông, phó mát dê, bơ sữa cừu, và cả những trái ô liu Galgala, trái bạch phong, trái chà là Jericho, nhưng không có thịt cũng chẳng có cá. Họ nói về thân phận khốn cùng của mình, về bệnh dịch, về ve bét, về bọn chồn hôi hám, và Gabriel nhân danh Đức Chúa con ban phước cho họ, hứa sẽ giúp đỡ và bảo vệ họ.

Không có thịt cũng chẳng có cá, chúng ta đã biết thế. Vậy mà trong những người chăn cừu cuối cùng lại có một anh chàng bước lên với một con cừu đực non bốn tháng vác ngang trên vai. Anh ta quỳ gối, đặt gánh quà xuống thảm rơm rồi vươn người đứng thẳng dậy. Người trong vùng đều biết Silas le Samaritain, hẳn nhiên là một mục đồng, nhưng đồng thời cũng như một ẩn sĩ thông thái nổi danh trong mắt những người khốn cùng. Chàng sống hầu như một mình với đàn chó và bầy gia súc trong một hang động trên núi Hebron. Người ta biết chàng chẳng bao giờ ngẫu nhiên xuống núi, và khi vị thiên sứ ra hiệu cho chàng nói, tất cả đều lắng tai nghe.

– Thưa Thiên Chúa, - chàng lên tiếng, - nhiều người nói rằng con sống ẩn dật trên núi cao là vì căm ghét loài người. Điều đó không đúng. Không phải vì căm ghét loài người, mà vì yêu thương loài vật nên con mới sống cô độc. Người yêu thương loài vật phải che chở cho chúng tránh khỏi sự ác độc và lòng tham lam của con người. Sự thật là, con không phải là một người chăn nuôi bình thường luôn đem gia súc ra chợ bán. Con không bán cũng không giết loài vật con nuôi. Chúng cho con sữa. Con dùng nó để làm kem, làm bơ và phó mát. Con không bán thứ gì. Con dùng những tặng phẩm đó theo đúng nhu cầu bản thân. Con cho phần còn lại – là phần lớn – cho những người nghèo. Nếu như đêm nay con nghe theo lời vị thiên thần đã đánh thức và chỉ ra ngôi sao dẫn đường cho con, đó là vì có một sự phản kháng nhói đau trong tim con, không chỉ đối với những thói quen trong xã hội con đang sống, mà còn nặng nề hơn thế, là đối với các nghi lễ của tôn giáo con đang theo. Vậy đó, sự việc bắt nguồn từ rất xa xưa, có lẽ từ khi trời đất mới hình thành, và cần phải có một cuộc cách mạng tận gốc để thay đổi điều đó. Phải chăng là từ đêm nay? Đó là điều con muốn đến khẩn xin người.

– Chính là từ đêm nay, - Gabriel trấn an chàng trai.

– Đầu tiên hãy nhớ lại câu chuyện tế thần của Abraham. Để thử thách, Thượng đế đã ra lệnh cho ông ta làm lễ tế thần thiêu sinh đứa con trai duy nhất là Isaac. Abraham tuân lệnh. Ông ta dẫn con trai trèo lên một ngọn núi xứ Moria. Đứa con ngạc nhiên: họ mang theo củi xếp dàn hoả, lửa và dao, nhưng con vật tế thần ở đâu không thấy? Củi, lửa, dao… Vậy đó, thưa Thiên Chúa, những thuộc tính tồi tệ của số phận con người!

– Còn có cả những thứ khác, - Gabriel nói, trầm ngâm nghĩ về những cây đinh, những cái búa và những vòng gai.

– Sau đó Abraham xếp dàn hoả, trói Isaac và đặt cậu nằm lên một phiến đá dùng làm bàn thờ. Rồi ông ta kề dao vào chiếc cổ trắng trẻo của con trai.

– Thế rồi, - Gabriel ngắt lời, - một thiên thần đã đến và chặn tay ông ta lại. Đó chính là ta!

– Chính thế, thưa thiên thần tốt bụng, - Silas tiếp lời, - nhưng Isaac từ đó không bao giờ có thể quên được nỗi sợ hãi khi thấy cha đưa lưỡi dao về phía mình. Và ánh thép xanh của lưỡi dao đã làm tổn thương đôi mắt cậu, đến nỗi suốt cuộc đời mắt cậu nhìn rất yếu, và cuối cùng đã mù hoàn toàn, cho nên về sau bị con trai mình là Jacob đánh lừa và qua mặt cả người anh trai là Esau. Nhưng đó không phải chuyện con quan tâm. Tại sao các người có thể bằng lòng với việc giết hại trẻ con không đáng có này? Nhất thiết phải có máu chảy hay sao? Còn ngài Gabriel, ngài đã giao cho Abraham một con cừu đực non để thiêu sống tế thần. Thượng đế có thể chết được vào buổi sáng hôm đó hay sao?

– Ta thừa nhận rằng buổi tế thần của Abraham là một cuộc cách mạng thất bại, - Gabriel nói. - Chúng ta sẽ làm lại.

– Còn nữa, - Silas tiếp tục, - chúng ta có thể ngược về thời xa xưa hơn nữa trong Lịch sử thánh, người ta sẽ ngạc nhiên khi biết được nguồn cơn niềm đam mê của Jehovah [5]. Ngài còn nhớ Cain và Abel. Cả hai anh em cùng hoàn thành sứ mệnh giáo đạo, và mỗi người dâng tế bằng những thành quả lao động của mình. Cain làm nghề trồng trọt nên hiến trái cây và ngũ cốc, trong khi mục sư Abel lại dâng những con cừu kèm với mỡ cừu. Vậy mà Jehovah ngoảnh mặt với Cain và nhận quà hiến tế của Abel. Tại sao? Vì duyên do gì? Tôi thấy chỉ có một lý do: đó là vì Jehovah ghét rau củ và mê ăn thịt! Đúng, Thượng đế mà chúng ta hằng yêu mến là một người chuyên ăn thịt!

Và điều đó thật trùng khớp với những gì chúng ta vẫn tôn vinh. Ngôi đền Jerusalem tráng lệ và uy nghiêm, nơi đỉnh cao của Quyền năng thánh thần chiếu rọi… ngài có biết chăng có những ngày nó đẫm nồng máu tươi như một lò mổ? Bàn thờ đặt đồ lễ tế là một khối đá thô xù, dựng trên một loạt các loại sừng, khoét lõm thành rãnh cho máu súc vật chảy thoát xuống. Có những buổi lễ, các giáo sĩ biến hình thành người lột da thú, và tiêu diệt chúng hàng loạt từng bầy. Bò đực, cừu đực, dê đực, và ngay cả những đàn bồ câu đôi khi cũng hoảng loạn tan tác vì những đợt quằn quại giãy chết đó. Người ta chặt chúng ra từng khúc trên bàn đá hoa cương, nhưng còn bộ lòng thì quẳng vào bếp lò đốt cháy khói bay nồng nặc khắp thành phố. Đã khi nào tôi nói cho ngài biết có những ngày, khi gió bắc thổi, cái mùi hôi thối này bay đến tận ngọn núi của tôi làm cả bầy thú hốt hoảng hay chưa?

– Đêm nay ngươi đã làm đúng khi tới đây nguyện cầu và chiêm ngưỡng đức Chúa con, Silas le Samaritain ạ, - Gabriel nói với chàng trai. - Những lời than trách từ trái tim bè bạn với loài vật của ngươi sẽ được lưu tâm. Ta đã nói với ngươi buổi tế lễ của Abraham là một cuộc cách mạng thất bại. Đức Chúa con một lần nữa sẽ được hiến dâng cho đời bởi chính bàn tay đức Chúa cha. Và ta thề với ngươi rằng lần này sẽ không có một thiên thần nào ngăn được bàn tay ấy. Từ nay trở đi, khắp nơi cho đến tận hòn đảo nhỏ nhất ngoài khơi xa, và mỗi giờ trôi qua cho đến lúc tận cùng thời gian, dòng máu của đức Chúa con sẽ tuôn chảy trên các bàn thờ lễ vì sự cứu rỗi loài người. Cậu bé mà ngươi thấy đang nằm ngủ giữa đệm cỏ, con bò và con lừa có thể hà hơi cho ấm lên, vì thực tế đó là một chú cừu non, từ nay là con cừu tế lễ duy nhất trên thế gian, con Chiên của Thượng đế duy nhất sẽ hy sinh trong hàng muôn thế kỷ.

Ngươi có thể bình tâm ra về, hỡi Silas, ngươi có thể đem con cừu đã đặt nằm đây trở về, như là một biểu tượng của sự sống. Nó may mắn hơn con cừu của Abraham, trong đàn gia súc của ngươi nó sẽ là bằng chứng cho lời cam kết rằng từ nay máu của loài vật không còn chảy trên bàn thờ lễ dành cho Thượng đế.

Sau lời thuyết của vị thiên sứ dường như có một khoảng lắng trầm ngâm làm cho mọi thứ trống rỗng trước sự đảo lộn khủng khiếp và tuyệt vời vừa được thông báo. Mỗi người theo cách của mình và tuỳ theo sức mà tưởng tượng về những thời đại tương lai. Thế rồi rộ lên một tràng cót két tuyệt diệu như tiếng dây ròng rọc gỉ sét, như một tiếng cười khóc nức nở, vụng về và ngô nghê: đó là tôi, là tiếng hí ầm vang của con lừa nơi máng cỏ. Thế là đủ rồi, tôi đã kiên nhẫn hết mức rồi, chuyện này đâu thể kéo dài thêm được nữa. Một lần nữa, quá rõ ràng, người ta đã quên mất chúng tôi, vì tôi đã chăm chú nghe tất tật những gì họ nói với nhau, và chẳng thấy có lời nào dính tới họ nhà lừa.

Tất cả cười vang, Joseph, Maria, Gabriel, những người chăn cừu, và nhà thông thái Silas, và anh chàng bò chẳng hiểu gì, và cả vị Chúa con đang quẫy bốn chân tay nhỏ xíu trong chiếc nôi rơm cỏ.

– Dĩ nhiên là, - Gabriel nói, - họ nhà lừa không bị lãng quên. Chắc chắn những buổi lễ hiến tế không dính líu gì tới chúng. Trong trí nhớ các giáo sĩ, chưa ai từng thấy một con lừa hy sinh trên bàn lễ. Đó quá là ân huệ cho các ngươi rồi, hỡi anh bạn lừa tội nghiệp! Tuy nhiên hãy còn những điều không tương xứng, gánh nặng bẹp dí, bị đánh đập, thương tích đầy mình, bị bỏ đói. Đừng tưởng rằng đời khốn khổ của ngươi lọt khỏi tầm mắt một thiên sứ. Ví dụ là, hỡi Kadi Chouia, ta thấy rõ vết thương sâu và mưng mủ này sau lỗ tai trái của ngươi, và đau đớn cùng với ngươi, kẻ tử đạo khốn khổ, khi mà chủ ngươi cứ mỗi ngày mỗi thọc gậy vào đó hòng mong muốn sự đau đớn sẽ làm sống lại chút sức tàn của ngươi.

Rồi vị thiên sứ đưa một ngón tay sáng rực hướng về lỗ tai trái của tôi, và ngay lập tức vết thương sâu và mưng mủ trước đây chưa bao giờ hết nhanh chóng khép lại, thậm chí còn được che phủ bằng một cục chai cứng và dày để cho không một cây gậy nào có thể làm lở ra được. Đột nhiên, tôi xoã tung bờm sung sướng hí vang một tràng vui thắng lợi.

– Đúng vậy, hỡi những người bạn đồng hành tốt bụng và khiêm tốn trong công việc với loài người, - Gabriel nói tiếp, - các ngươi sẽ có phần thưởng xứng đáng trong lịch sử vĩ đại bắt đầu từ đêm nay, và lịch sử đó sẽ khải hoàn.

Một ngày nọ, ngày chủ nhật – gọi là chủ nhật lễ Cành hay lễ Phục sinh nở hoa, – Thiên chúa sẽ rời khỏi làng Bethania, gần ngọn núi Ôliu, một con lừa cái với chú lừa non đi kèm. Các tông đồ sẽ vắt một chiếc áo choàng lên lưng lừa non – vốn chưa ai từng trèo lên – và Jesus sẽ cưỡi lên lưng nó. Rồi Thiên Chúa sẽ chính thức gia nhập Jerusalem qua lối Cổng vàng, cửa ngõ đẹp nhất thành phố. Một dân tộc ngập tràn hân hoan sẽ hoan hô nhà tiên tri thành Nazareth [6], sẽ cùng hát vang “Hosanna [7] Con trai vua David!” và chú lừa non sẽ đĩnh đạc bước trên tấm thảm lá cọ rải đầy hoa mà người dân hai bên đường trải ra. Lừa mẹ sẽ vừa kiệu chân chạy sau vừa kêu vang “hí hí hí hí”, ý muốn nói với mọi người: “Con trai tôi đó! Con trai tôi đó!” bởi vì một bà mẹ lừa chưa bao giờ được hưởng một niềm tự hào lớn lao đến thế.

Như vậy là lần đầu tiên có người nghĩ đến chúng tôi, họ nhà lừa, có người lo lắng vì nỗi đau hôm nay và niềm vui ngày mai của chúng tôi. Đến cả một đại thiên sứ phải giáng trần thì không phải là chuyện tầm thường. Tôi cảm thấy xúc động trước cảnh quây quần, được tiếp nhận trong đại gia đình Giáng sinh. Tôi không còn là một kẻ cô độc khó hiểu. Chúng tôi sẽ có thể cùng nhau trải qua một đêm thật đẹp trong sự ấm cúng của ngôi làng và sự nghèo khó thánh thiện. Chúng tôi sẽ ăn điểm tâm thật ngon miệng sau một đêm dài ngon giấc.

Ô hô! Người giàu cần phải luôn luôn nhầm lẫn tất cả. Người giàu thực sự không hề biết chán, họ muốn có tất tật, kể cả sự nghèo đói! Ai có thể tưởng tượng được gia đình bé mọn này, đang trú tạm giữa một con bò và một con lừa, lại có thể làm cho một ông vua để mắt tới? Một ông vua, ôi cái miệng tôi! Những ba ông vua, các vị đế vương đích thực ở cõi Đông phương xa xôi, sống trong xa hoa lộng lẫy những hầu trai hầu gái, lừa ngựa đầy đàn, trướng rủ màn che.

Những người chăn cừu đã rút lui từ lâu, sự tĩnh lặng lại bao trùm cả màn đêm có một không hai này. Bỗng nhiên khắp các nẻo đường trong làng vỡ oà huyên náo. Chỉ nghe lách cách tiếng hàm thiếc, tiếng bàn đạp yên ngựa, tiếng vũ khí, màu vải tía, màu vàng thỏi lấp lánh dưới ánh đuốc, tiếng mệnh lệnh, tiếng gọi nhau bằng những ngôn ngữ hoang dại, và nhất là dáng vẻ lạ thường của các loài vật đến từ mọi miền thế giới, chim cắt sông Nil, chó săn thỏ, két xanh, thần mã, lạc đà phương Nam. Và tại sao không có cả voi trong bầy đàn như thế này?

Ban đầu mọi người còn túm tụm lại vì tò mò. Một cuộc xuất chinh như vậy chưa bao giờ thấy ở một ngôi làng Palestine. Có thể nói những người giàu đã ra giá cao để cướp mất lễ Giáng sinh của chúng tôi. Và sau cùng, sự việc đã quá mức, thật quá sức chịu đựng! Người rút lui, kẻ nấp kín, hay nhiều người chạy trốn băng qua đồng rộng đồi cao. Đó là vì, các bạn thấy đấy, những thân phận bé nhỏ như chúng tôi chẳng mong đợi được điều gì tốt đẹp từ những người lớn lao ấy. Tốt hơn hết là đừng làm ngứa mắt họ! Vì một món bố thí vứt lăn lóc đâu đó, bao nhiêu ngọn roi ngựa đã quất xuống đầu một anh bần nông hay một con lừa vô phước đứng bên đường một hoàng tử đi qua?

Chủ nhân tôi đã hiểu được hết những điều đó. Thức giấc vì tiếng ồn, ông vội vàng vơ hết quần áo và mở một lối thoát khỏi cái chuồng tạm bợ của chúng tôi. Chủ tôi có tính quả quyết, nhưng ít khi giải thích điều gì. Không hé môi nửa lời, ông mở dây cột cho tôi và chúng tôi nhanh chóng rời khỏi ngôi làng đang trong tình trạng thực sự hỗn loạn đó, trước khi ba vị vua tới nơi./.

(Dịch từ nguyên bản tiếng Pháp. Đăng trên: Người Đại biểu Nhân dân, ngày 29/11/2006)

[1] Nữ thần Mẹ, truyền thuyết xứ Tiểu Á (ND).

[2] Các vị thần rừng trong thần thoại Hy Lạp (ND).

[3] Những người đã được các vì sao dẫn đường đến chiêm ngưỡng Jesus khi mới sinh ở Bethlem (ND).

[4] Vua Do Thái Herode Antipas, khoảng 22 tr CN – 39 s. CN (ND).

[5] Jehovah hay Yahve: tên gọi Thượng đế của người Do Thái (ND).

[6] Một thành phố Do Thái, nơi Jesus sống với gia đình trước khi hành đạo. (ND).

[7] Tiếng Do Thái, nghĩa là “Xin hãy cứu vớt chúng tôi” (ND).

Cái chết vĩnh hằng phía sau tình yêu

Nguyễn Tấn Đại — 2008-05-14T12:12:54Z

Sáu tháng mười một ngày trước khi chết, ngài nghị sĩ Onésime Sanchez quen được người phụ nữ của đời mình. Ông gặp cô ở làng Cây Hồng Của Phó Vương, một ngôi làng hẻo lánh; ban đêm, đó là chỗ những chiếc thuyền buôn lậu lén lút ẩn mình nhưng dưới ánh nắng mặt trời chói chang nó chỉ phơi ra bộ mặt của một cái hốc lạc lỏng và vô vị giữa sa mạc, đối mặt với biển cả khô khan và vô tận, cách biệt với mọi thứ đến độ người ta khó mà tin được rằng có ai đó có thể làm thay đổi số phận của một người khác. Cái tên làng cũng như một trò giễu chơi bởi vì bông hồng duy nhất thấy được trong làng đã bị ngài nghị sĩ Onésime Sanchez xoáy khéo ngay trong đêm ông quen được Laura Farina.

Đó là một chặng dừng chẳng đặng đừng trong chiến dịch vận động tranh cử diễn ra mỗi bốn năm. Những chiếc xe chở hàng của đoàn đã đến từ sáng, tiếp theo sau là những chiếc xe tải chở đầy người da đỏ từ các làng bên đã được trả vài đồng peso để đến cho buổi lễ chính thức thêm phần đông đúc. Khoảng gần mười một giờ, trong tiếng nhạc xập xình, tiếng pháo ì đùng và đoàn xe jeep hộ tống, chiếc xe hơi nội các màu mật dâu xuất hiện. Ngài nghị sĩ Onésime Sanchez trông điềm tĩnh và không có tuổi trong chiếc xe hơi máy lạnh, nhưng khi cửa sổ xe mở ra một luồng hơi nóng ập vào làm ông rùng mình và chiếc áo sơmi lụa của ông mau chóng ướt đẫm chuyển thành màu cháo trắng nhờ. Ông đột nhiên cảm thấy mình già yếu hơn và đơn độc hơn bao giờ hết. Ông vừa mừng bốn mươi hai tuổi, đã từng vinh dự lãnh bằng kỹ sư luyện kim ở Göttingen [i] và hoài công miệt mài đọc những bản dịch dở hơi các tác phẩm cổ điển Latin. Ông đã cưới một cô vợ người Đức thanh lịch sinh cho ông năm đứa con sống cả nhà vui vầy hạnh phúc và chính ông từng là người hạnh phúc nhất đời cho đến cách đây ba tháng, người ta thông báo rằng ông sẽ chết và chắc chắn chết vào kỳ Giáng sinh tới.

Trong khi người ta sửa soạn chuẩn bị cho buổi lễ chính thức, ngài nghị sĩ đã lánh mặt được hẳn một giờ trong ngôi nhà dành riêng cho ông để nghỉ ngơi. Trước khi ngả lưng, ông đặt vào một ly nước bông hồng mà ông đã giữ tươi nguyên xuyên suốt sa mạc, lấy một ít ngũ cốc ăn kiêng mà ông mang theo dùng thay bữa trưa để bớt ngán ngẩm món phá lấu dê đầy vung đang chờ vào buổi tối và uống một loạt thuốc giảm đau trước giờ quy định, mong được khuây khoả trước cơn đau dày vò. Sau đó ông cắm điện cái quạt máy gần chiếc võng và nằm trần như thế khoảng mười lăm phút dưới bóng bông hồng, luôn cố gắng hết sức giữ tinh thần thư giãn để không phải nghĩ đến cái chết khi chìm vào mộng mị. Ngoài các bác sĩ, không ai biết ông sắp về trời vì ông đã quyết định giữ bí mật cho riêng mình, không thay đổi gì cuộc sống của ông, không phải vì kiêu hãnh mà là vì e ngại.

- Chúng ta ở đây để chinh phục Tự nhiên, - ông lên tiếng với tất cả niềm tin của mình. - Chúng ta sẽ không còn là những đứa con rơi của tổ quốc, những kẻ mồ côi của Thượng đế nơi miền đói khát và mưa nắng thất thường, cũng không là kẻ lưu vong trên chính quê hương của mình. Chúng ta sẽ khác, thưa quý bà quý ông, chúng ta sẽ lớn mạnh và hạnh phúc.

Khoảng ba giờ chiều, ông cảm thấy hoàn toàn làm chủ được mình khi ra lại trước công chúng, vẻ đầy sảng khoái, mặc quần tây vải thô và áo sơmi in hoa, trong lòng khoan khoái sau khi thuốc có hiệu lực. Song le, bớt lo sợ chết chỉ là sự giả tạo trong suy nghĩ của ông vì khi bước lên sân khấu, ông nhận thấy một sự khinh miệt lạ kỳ trước những người đang tranh giành nhau cơ hội được bắt tay ông và không còn thương xót đám người da đỏ đi chân trần chịu đựng cái nóng rát bỏng trên nền đất khô cằn này nữa. Bằng một cái khoát tay, gần như là giận dữ, ông ra hiệu ngưng tiếng vỗ tay và bắt đầu nói không một cử động, mắt dán vào mặt biển đang bốc hơi nóng nghi ngút. Giọng ông chậm và trầm sâu nhờ nước uống lúc giải lao nhưng bài diễn thuyết học thuộc lòng và nhai đi nhai lại nhiều lần không phải dùng để nói lên sự thật; nó chỉ chống lại một phán quyết theo thuyết định mệnh trong quyển IV hồi ức của Marcus Aurelius [ii].

Đó là những công thức trong trò xiếc của ông. Trong khi ông nói, những người phụ tá ném lên trời những nắm gà mái bằng giấy, và những con vật giả đó như sống dậy, bay bay khắp trên sân khấu và nối nhau bay về phía biển. Cùng lúc đó, những người khác lôi từ xe tải ra những chậu cây giả dùng trong rạp hát có lá vẽ bằng bút phớt và đem trồng trên nền đất khô cằn phía sau đám đông lố nhố. Sau cùng, họ kéo màn trình diễn một khung cảnh làm giả bằng carton bột đúc với những ngôi nhà tường gạch đỏ au và cửa sổ lắp kính, che giấu đi bộ mặt tồi tàn trong cuộc sống thực.

Minh hoạ của Vũ Huyên

Ngài nghị sĩ say sưa với bài diễn thuyết, trích dẫn hai câu nói tiếng Latin, để cho màn hài kịch thêm hoàn chỉnh. Ông hứa hẹn về những chiếc máy tạo mưa, về những chiếc máy chăn nuôi xách tay cho vật nuôi lấy thịt, về các loại dầu hạnh phúc giúp rau cải mọc được trên nền đất cằn khô và về những chùm bông giấy trên cửa sổ. Khi thấy không còn quên thứ gì trong thế giới tưởng tượng của mình, ông đưa tay chỉ:

- Chúng ta sẽ là như thế, thưa quý bà quý ông! - Ông hô vang.

- Chúng ta sẽ là như thế! Hãy nhìn kỹ đi!

Công chúng quay lưng lại. Một chiếc tàu vượt biển bằng giấy vẽ ló ra phía sau các ngôi nhà, một chiếc tàu vượt biển cao hơn cả những ngôi nhà cao nhất thành phố vẽ. Ngài nghị sĩ là người duy nhất thấy lặp đi lặp lại cái cảnh kéo lên kéo xuống, kéo tới kéo lui này, cái ngôi làng carton được nâng cao này cũng bị nhuốm màu mưa nắng, và cũng nghèo nàn, cũng bụi bặm và buồn tẻ như làng Cây Hồng Của Phó Vương.

Lần đầu tiên trong mười hai năm qua, Nelson Farina không đến chào ngài nghị sĩ. Ông nghe bài diễn thuyết, nằm yên trên võng, giữa các quãng giải lao buổi trưa, dưới bóng mát ngôi nhà gỗ thô mà ông đã dựng lên bằng đôi tay dược sĩ của mình, chính đôi bàn tay ấy đã phân thây người vợ đầu của ông. Ông đã trốn khỏi nhà tù Cayenne [iii] để trở về Cây Hồng Của Phó Vương trên một chiếc tàu chở đầy những kẻ ba hoa vô tội, dẫn kèm theo một cô nàng da đen xinh đẹp đá cá lăn dưa gặp nhau từ hồi ở Paramaribo [iv] và đã sinh cho ông một cô con gái. Không lâu sau đó người vợ đã mất vì bệnh, nhưng không có may mắn như người vợ trước với phần xác còn lại được đem bón cho hàng suplơ trong vườn rau nhà. Bà được chôn cất nguyên vẹn trong nghĩa trang của làng, với tên gọi Hà Lan của mình. Cô con gái thừa hưởng làn da và vóc dáng của mẹ, và do đó người cha đôi mắt vàng vọt ngỡ ngàng cứ nghĩ rằng mình đang nuôi nấng người phụ nữ đẹp nhất trần đời.

Khi làm quen với ngài nghị sĩ Onésime Sanchez, hồi kỳ vận động tranh cử đầu tiên, Nelson Farina đã đề nghị ông ta giúp làm một thẻ căn cước giả hòng lẩn tránh pháp luật. Ngài nghị sĩ, dễ chịu nhưng kín kẽ, đã từ chối giúp. Nelson Farina nhất quyết không chịu thua; suốt nhiều năm liền, mỗi khi có dịp là ông ta nhắc lại lời đề nghị của mình, bằng cách này hay cách khác. Nhưng ông ta luôn nhận được cùng một câu trả lời. Vì vậy lần này ông ta nằm yên trên võng, chịu chết gí trong cái nóng hầm hập như lửa thiêu. Khi nghe tiếng vỗ tay hoan hô kết cục, ông ta vươn cổ nhìn, và qua những cọc rào, ông thấy được hậu trường của vở hài kịch: nền của những công trình giả, khung cốt của những chậu cây giả, những người phụ trợ ẩn mình phía sau đẩy chiếc thuyền vượt biển. Ông ta nhổ toẹt oán giận.

- Mẹ kiếp, - ông văng tục. - Đúng là trò hề chính trị [*].

Khi diễn thuyết xong, theo thói quen ngài nghị sĩ đi một vòng quanh các con đường trong làng, với nhạc trống xập xình và pháo nổ bùm bụp, phụ hoạ thêm cảnh nhiều người ở góc đường bám lấy kể lể khó khăn cơ cực. Ngài nghị sĩ chân tình lắng nghe họ và luôn tìm được cách an ủi người này người kia mà không phải ban cho họ những ân huệ rắc rối. Một bà trèo hẳn lên mái nhà, dẫn kèm theo sáu đứa con, nói oang oang bất kể đám đông ầm ĩ và tiếng pháo ì đùng:

- Tôi không cần gì nhiều hết, thưa ngài nghị sĩ. Chỉ một con lừa để chở nước từ Giếng Người Chết Treo.

Ngài nghị sĩ trông thấy sáu đứa con đầy cáu bẩn, hỏi lại:

- Vậy chồng của bà để làm gì?

- Ông ấy đã đi tìm vận may ở đảo Aruba [v], - bà ta trả lời vui vẻ. - Và thứ duy nhất ông ấy tìm được là một trong những con mụ chuyên nhét kim cương vào trong răng ở cái xứ đó.

Câu trả lời làm cho cả đám đông ồ cười.

- Sẽ ổn thôi, - ngài nghị sĩ trả lời. - Bà sẽ có con lừa.

Một lát sau, một người giúp việc của ông dẫn đến nhà bà ta một con vật mang vác, trên mạng sườn vẽ vĩnh viễn biểu tượng của cuộc vận động bầu cử, để cho không ai quên được có sự hiện diện của ngài nghị sĩ.

Trong chuyến diễn thuyết ngắn ngủi này, có vài chỗ làm cho ông để ý tới. Ông đút cả cháo cho một người bệnh đòi được dìu khỏi giường đưa ra tận cửa để nhìn ông đi qua. Ở góc đường, ông thấy Nelson Farina đang nằm trên võng, mắc giữa hàng cột trước sân; ông ta có mái tóc đang ngả màu hoa râm và khuôn mặt ủ dột. Ông lạnh nhạt chào ông ta.

- Ông khoẻ chứ?

Nelson Farina quay lại và chằm chặp nhìn ông với ánh mắt vàng vọt u buồn.

- Tôi, ngài biết rồi đó [*], - ông ta trả lời.

Cô con gái ông ta vừa bước ra sân khi nghe hai người chào nhau. Cô mặc một chiếc váy vùng Guajira [vi] bình thường cũ kỹ, đầu quấn những dải ruban sặc sỡ và khuôn mặt lem nhem kem chống nắng. Bất kể dáng vẻ luộm thuộm này, cô gái vẫn khiến cho người ta tin rằng không có người phụ nữ nào đẹp hơn nữa trên mặt đất này. Ngài nghị sĩ nghe mình thở gấp.

- Khỉ gió thật! - ông thở dài, không khỏi ngạc nhiên. - Rõ là ông trời khéo sắp đặt!

Tối hôm đó, Nelson Farina cho con gái ăn vận những thứ đẹp nhất và cho đi đến gặp ngài nghị sĩ. Hai người lính gác mang súng ngắn đầu gật gù dưới cái nóng bức của ngôi nhà ra lệnh cho cô ngồi chờ trên cái ghế duy nhất ngoài tiền sảnh.

Ngài nghị sĩ đang ở phòng kế bên, trong cuộc họp với các vị thân hào làng Cây Hồng Của Phó Vương được mời đến để tiết lộ những sự thật ẩn giấu đằng sau những bài diễn thuyết của ông. Họ cũng giống như tất cả những người khác ông đã gặp trong các ngôi làng vùng sa mạc, cái xứ mà Onésime Sanchez đã ngán tận cổ những buổi họp tối như thế này. Chiếc áo sơmi ướt đẫm mồ hôi và ông định hong khô luôn cả thân mình bằng luồng hơi nóng của cái quạt điện đang kêu vo vo như một con muỗi khổng lồ trong căn phòng họp mạnh ai nấy ngủ gà ngủ gật.

- Chúng ta thì khác, chắc chắn rồi, chúng ta không mù quáng theo những con gà mái giấy, - ông nói. - Các ngài và tôi chúng ta đều biết rằng cái ngày mà cây cối hoa cỏ mọc lên trên mảnh đất chó ăn đá gà ăn sỏi này, cái ngày mà cá lội trong mương trong giếng thay cho bầy loăng quăng, thì cũng là ngày mà cả các ngài lẫn tôi chẳng còn chuyện gì làm ở cái xứ này nữa. Các ngài vẫn nghe tôi đấy chứ?

Không ai trả lời. Trong khi nói, ngài nghị sĩ đã gỡ một tờ lịch và xếp hình một con bướm. Ông thảy nó ra trước luồng gió cánh quạt, không vì một lý do nào. Con bướm bay vòng quanh trong phòng rồi lao thẳng ra phía cánh cửa hé mở. Ngài nghị sĩ tiếp tục nói với một sự tự tin được củng cố bằng sự đồng loã của cái chết.

- Vì vậy, - ông ta nói, - tôi không cần phải lặp lại với các ngài điều mà các ngài vẫn biết rõ: tôi tái đắc cử là cách tốt nhất cho các ngài cũng như bản thân tôi, bởi vì cho tới bây giờ tôi vẫn điều khiển được cuộc sống nhớp nháp và sức lao động của người da đỏ, trong khi các ngài, các ngài sống nhờ vào điều đó.

Laura Farina trông thấy con bướm giấy bay ra ngoài. Cô là người duy nhất thấy nó bởi vì những người lính gác ngoài tiền sảnh đã ngủ gục trên băng ghế, súng vẫn bồng trên tay. Sau vài vòng, con bướm giấy lịch to đùng ấy duỗi thẳng ra ép bẹp dí lên tường rồi dính luôn ở đó. Laura Farina cố gỡ nó ra bằng con dao nhíp. Một người lính vừa tỉnh dậy bởi tiếng vỗ tay hoan hô ở phòng bên, nhận thấy cô đang cố làm một việc thật vô ích.

- Không có gỡ nó ra được đâu, - anh ta ngái ngủ nói. - Người ta vẽ lên tường mà.

Laura Farina quay trở lại ghế ngồi khi các quý ông rời cuộc họp bước ra. Ngài nghị sĩ đứng ở cửa phòng, vịn nắm tay cầm, và chỉ nhìn thấy Laura Farina khi ngoài tiền sảnh không còn một ai.

- Cô làm gì ở đây?

- Để thay mặt cho cha tôi [*], - cô nói.

Ngài nghị sĩ hiểu ra. Ông liếc nhìn những người lính gác đang ngủ gục, sau đó liếc nhìn Laura Farina trong vẻ đẹp không tưởng tượng nổi đang thúc giục ông còn gấp gáp hơn cả nỗi đau dày vò và cho ông thấy rõ cái chết đã định sẵn.

- Vào đây, - ông ra hiệu cho cô.

Laura Farina đứng trầm trồ trước cửa phòng: hàng ngàn tờ bạc ngân hàng bay tung trong gió, chập chờn như những cánh bướm. Nhưng ngài nghị sĩ tắt quạt đi, và khi không còn gió, các đồng tiền lả tả rơi xuống khắp các đồ vật trong phòng.

- Cô thấy không, - ông cười mỉm nói, - ngay cả rác rưởi cũng bay được.

Laura Farina ngồi xuống, như ngồi trên băng ghế nhà trường. Cô có làn da mịn màng và êm ái, có màu và độ bóng sánh cùng với dầu thô. Mái tóc cô tựa như mái bờm một nàng ngựa cái tơ nõn nà nhất và đôi mắt mênh mông thì sáng rực như lửa. Ngài nghị sĩ nhìn theo ánh mắt cô đang dừng lại trên cánh hồng bị vấy bẩn.

- Đó là một bông hồng, - ông nói.

- Vâng, - cô nói có vẻ bối rối. - Tôi đã thấy nó ở Riohacha [vii].

Ngài nghị sĩ ngồi lên chiếc giường dã chiến, vừa kể về bông hồng vừa cởi nút áo sơmi. Trên một bên ngực, ở nơi ông cho là trái tim đang trú ngụ, có một hình xăm hải tặc: một trái tim bị cung tên xuyên thủng. Ông ném chiếc áo ướt đẫm xuống đất và bảo Laura Farina đến cởi giày bốt cho ông.

Cô quỳ gối bên cạnh giường. Ngài nghị sĩ tiếp tục dò xét cô, mặt đăm chiêu, trong khi cô tháo dây giày. Ông tự hỏi ai trong hai người là kẻ bất hạnh hơn trong cuộc phiêu lưu này.

- Cô hãy còn là một cô bé, - ông nói.

- Đừng nghĩ vậy, - cô nói. - Tháng tư này tôi sẽ tròn mười chín tuổi.

Ngài nghị sĩ thấy hứng thú hơn.

- Ngày mấy?

- Ngày mười một, - cô trả lời.

Ngài nghị sĩ thở ra nhẹ nhõm.

- Chúng ta cùng có mạng Cừu [viii], - ông nói, và mỉm cười nói thêm: - Đó là dấu hiệu của sự cô đơn.

Laura Farina không để ý đến ông vì mải mê nghĩ không hiểu giày bốt dùng để làm gì. Phần ngài nghị sĩ, không biết Laura Farina đang làm gì, lại không quen có những tình cảm yêu đương bất chợt. Hơn nữa, trong mắt ông chuyện này có nguồn gốc không đàng hoàng. Chỉ có cách cướp lấy thời gian và khỏi bận tâm, ông kéo Laura Farina vào giữa hai đầu gối, ôm vòng lấy cô và đặt nằm ngửa trên giường. Đến lúc này ông mới nhận ra cô không mặc gì dưới chiếc váy; thân thể cô bốc ra mùi nhờ nhợ hoang dã nhưng trái tim cô đập loạn xạ và làn da lạnh tái đi vì khiếp sợ.

- Chẳng ai yêu thương chúng ta cả, - ông thở dài.

Laura Farina muốn nói điều gì đó, nhưng cô thấy ngợp thở. Cô chỉ đủ sức hít thở cầm chừng. Ông đặt cô nằm qua cạnh bên để giúp cô, với tay tắt đèn và căn phòng chìm vào dưới bóng tối lờ mờ của bông hồng. Cô tự nhủ thương cảm cho số phận của mình. Ngài nghị sĩ nhẹ nhàng vuốt ve cô, bàn tay chỉ chạm khẽ lên da, và đến chỗ ông mong tìm thấy, ông chạm phải một vật bằng kim loại.

- Cô có cái gì ở đây vậy?

- Một cái ổ khoá, - cô trả lời.

- Chuyện quái quỉ gì đây! - ngài nghị sĩ nổi xung lên. Và ông hỏi cô thứ ông biết rất rõ: - Chìa khoá đâu?

Laura Farina thở ra nhẹ nhõm.

- Chỉ cha tôi mới có nó, - cô trả lời. - Cha tôi sai tôi tới nói là ông có thể cho người đi lấy nó với một tờ giấy ghi lời hứa sẽ giải quyết chuyện của ông ấy.

Ngài nghị sĩ trong bụng ức giận, nghiến răng rủa thầm: “Trò cắm sừng rác rưởi!” Rồi ông nhắm mắt thả lỏng người và suy ngẫm trong bóng tối. “Hãy nhớ lấy rằng, - ông nhớ lại, - dù ngươi hay là ai khác, các ngươi sớm muộn gì rồi cũng sẽ chết và chẳng mấy lâu sau, người ta sẽ quên bẵng đi ngay cả tên họ của các ngươi” [*]. Một cơn rùng mình thoáng qua người ông.

- Hãy nói cho ta biết, - ông cất tiếng hỏi. - Cô nghe người ta nói gì về ta?

- Ngài có muốn nghe sự thật, sự thật đích thực?

- Ta muốn nghe sự thật, sự thật đích thực.

- Vậy thì, - Laura Farina mạnh dạn thì thầm, - người ta nói là ông ghê gớm hơn người khác bởi vì ông khác họ.

Ngài nghị sĩ không có vẻ gì lúng túng. Ông im lặng thật lâu, mắt nhắm nghiền, và khi mở mắt ra lại, có thể tin rằng ông đã quay về với những bản năng được che đậy kín kẽ nhất.

- Thật là đồ rác rưởi! - Ông kết luận. - Cô về nói với cha cô là tôi sẽ dàn xếp việc của ông ấy.

- Nếu ngài muốn, tôi có thể tự mình đi tìm chìa khoá, - Laura Farina nói.

Ngài nghị sĩ giữ cô lại.

- Quên cái chìa khoá đi, - ông nói, - và ngủ với ta một lát. Có được ai đó bên cạnh thật là hay trong những lúc cô độc.

Cô áp ông vào vai mình, mắt đăm đăm nhìn bông hồng. Ngài nghị sĩ ôm vòng lấy cô, dụi đầu vào dưới đôi cánh tay hoang dã của cô và gục ngã trước nỗi khiếp sợ. Sáu tháng mười một ngày sau đó, ông đã chết ở cùng một tư thế, để lại những lời đồn thổi về vụ tai tiếng vì Laura Farina. Nhưng ông hẳn đã khóc giận nếu không được chết trong vòng tay cô./.

(Dịch theo bản tiếng Pháp "Mort constante au-delà de l'amour" của Claude Couffon, in trong "Raconter des histoires. Nouvelles recueillies par Nadine Gordimer", Édition Grasset & Fasquelle, Paris, 2005. Đăng trên: Người Đại Biểu Nhân Dân, các số 240 (632) và 241 (633), 07-08/12/2005.)

[i] Göttingen: thành phố ở Đức, có trường đại học nổi tiếng về cơ khí xây dựng (ND).

[ii] Marcus Aurelius Antoninus: hoàng đế La Mã (161-180) (ND).

[iii] Cayenne: thủ phủ vùng Guyane, thuộc địa Pháp ở Nam Mỹ (ND).

[iv] Paramaribo: thủ đô Surinam (ND).

[v] Aruba: một đảo thuộc quần đảo Antilles thuộc địa Hà Lan (ND).

[vi] Guajira: bán đảo ở Nam Mỹ (Colombia và Venezuela). (ND).

[vii] Riohacha: thành phố ở Colombia, thủ phủ vùng Guajira (ND).

[viii] Theo cung hoàng đạo phương Tây, những người sinh từ ngày 21 tháng 3 đến 20 tháng 4 có mạng Cừu (ND).

[*] Nguyên văn nhân vật nói bằng tiếng Pháp (ND).

Sự từ chối

Nguyễn Tấn Đại — 2008-05-13T13:01:52Z

Khi Boris Ivanivich mở bức thư ra và đọc, cả cô vợ Anna và anh đều tái xanh mặt mày. Bởi vì ngôi trường mẫu giáo tốt nhất Manhattan đã thông báo từ chối cậu con trai ba tuổi Mischa của họ.

- Không thể nào, - Boris Ivanovich sững sờ nói.

- Ừ, chắc là có nhầm lẫn gì đó, - cô vợ chua thêm. - Chứ tính ra, nó là một thằng bé thông minh, dễ chịu và cởi mở, có khiếu ăn nói tuyệt vời, rất thoải mái với trò vẽ tranh ông phệnh [1] khó xơi.

Boris Ivanovich thì mãi để đầu óc đi tận đâu, đắm chìm trong mộng tưởng. Anh phải làm sao để đối mặt với các đồng nghiệp ở Bear Stearns nếu bé Mischa không vào được một trường mẫu giáo danh tiếng? Anh chừng như nghe thấy giọng mỉa mai của Siminov:

- Cậu chẳng hiểu gì mấy chuyện này. Cốt yếu là phải có quan hệ. Tiền bạc thì cũng có lúc đổi tay chứ. Cậu nhu nhược lắm, Boris Ivanovich ạ!

- Không, không, không phải vậy đâu! - Boris Ivanovich bào chữa. - Mình đã bôi trơn hết thảy, từ các thầy cô giáo cho tới những người lau kính, nhưng cuối cùng thằng bé vẫn bị đuổi cổ.

- Buổi vấn đáp của nó tốt chứ? - Siminov hỏi tiếp.

- Tốt, - Boris trả lời, - nhưng chỗ xếp khối đồ chơi thì có vấn đề.

- Ngại chơi xếp khối, - Siminov khẽ nói với giọng khinh rẻ. - Đó là cả câu chuyện dài về khả năng xúc cảm. Chả ai muốn nặng gánh với một đứa bé cục mịch không biết xếp hình một toà lâu đài.

“Nhưng nói chuyện đó với Siminov thì được gì? - Boris Ivanovich nghĩ bụng. - Có khi chính anh ta cũng chẳng hay tin.”

Thế nhưng, ngày thứ hai sau đó, khi Boris Ivanovich bước vào văn phòng, rõ ràng là tất cả mọi người đã biết chuyện. Có một con thỏ chết đặt trên bàn làm việc của anh. Siminov bước vào, khuôn mặt sa sầm mây đen.

- Cậu hiểu không, - anh ta nói, - thằng bé này sẽ không bao giờ được nhận vào một trường đại học xứng danh. Kiểu gì thì kiểu, không bao giờ trong hàng Top 10.

- Chỉ vì lý do đó thôi sao, Dmitri Siminov? Trường mẫu giáo sẽ ảnh hưởng đến suốt cuộc đời đi học của nó à?

- Mình không thích kể tên người ta, - Siminov trả lời, - nhưng mình nhớ lâu lắm rồi có một ông giám đốc ngân hàng đầu tư không xin cho con vào được một vườn trẻ tiếng tăm. Hình như là vì tiếng đồn về khả năng vẽ bằng tay của thằng bé. Tóm lại, thằng bé bị từ chối ở ngôi trường cha mẹ nó đã chọn cho và bắt buộc phải… phải…

- Sao? Nói đi, Dmitri Siminov!

- Người ta nói là khi lên năm nó bắt buộc phải theo học ở một… ở một trường công.

- Ông trời như vậy thật quá bất công! - Boris Ivanovich kết luận.

- Khi mười tám tuổi, tất cả bạn bè ngày xưa của nó đều vào đại học ở Yale hay Stanford, - Siminov kể tiếp, - còn anh chàng tội nghiệp chưa từng thụ hưởng một chế độ giáo dục có chất lượng trong một trường dự bị, nói thế nào nhỉ, có danh có tiếng, thì chỉ được nhận vào một trường dạy cắt tóc. - Bắt buộc phải đi cắt tóc cho thiên hạ à! - Boris Ivanovich kêu lên, tưởng tượng ra cái cảnh Mischa tội nghiệp mặc áo blu trắng, cạo râu cho những người giàu.

- Chưa từng được dạy dỗ bài bản, cả trong cách trang trí bánh kem hay trong các trò chơi với cát, anh chàng này ít được chuẩn bị chu đáo để đối mặt với sự tàn bạo luôn ngự trị trên đời, - Siminov tiếp tục. - Chính vì vậy mà anh ta chỉ lui cui làm những công việc vặt vãnh, và rồi mất việc do thụt két của chủ để thoả cơn ghiền rượu. Sau đó thì anh ta trở thành đệ tử lưu linh chính hiệu. Dĩ nhiên, từ thụt két anh ta dễ dàng quay sang trộm cắp và kết cục dẫn tới giết người, bà chủ trọ bị hắn cắt ra từng khúc. Ngay trước khi bị treo cổ, gã trai này mới kể ra những nỗi bất hạnh do không được vào học ở một trường mẫu giáo xứng tầm.

Đêm đó, Boris Ivanovich không tài nào chợp mắt. Anh thấy ngôi trường mẫu giáo không xin vào được ở Bờ Đông Thượng, các phòng học sáng trưng và trang trí vui mắt. Anh thấy các cậu bé ba tuổi, mặc quần áo hiệu Bonpoint, cắt cắt dán dán, rồi nhấm nháp một bữa ăn nhẹ sạch sẽ - một loại nước trái cây, có thể là Goldfish hay Graham sôcôla. Vì Mischa chắc chắn sẽ không có quyền vào đó, cuộc đời như vậy đâu còn ý nghĩa gì. Anh tưởng tượng cảnh con trai mình, một chàng trai hẳn hoi, đứng trước vị tổng giám đốc của một công ty nổi tiếng, người chất vấn Mischa về kiến thức động vật và hình thể, một chủ đề có lẽ cậu hiểu biết sâu sắc.

- Ơ là… ơ… - Mischa run rẩy trả lời, - đó là hình tam giác. À không, không, hình bát giác. Và đây là con thỏ. À xin lỗi, con kanguru.

- Còn lời bài “Trời mưa, trời mưa, nàng chăn cừu”? - Vị tổng giám đốc hỏi. Ở đây, xứ Smith Barney, tất cả các vị phó chủ tịch đều thuộc lòng bài hát này.

- Thưa ngài, thật tình là tôi chưa bao giờ nhớ rõ bài hát này, - chàng trai trẻ thú nhận, trong khi tờ đơn xin việc của cậu bay vèo qua rơi tòm vào thùng rác.

Những ngày sau khi con bị từ chối, Anna Ivanovich trở nên vô cảm. Cô gây gổ với cô coi trẻ và trách cô này đánh răng cho Mischa từ phải qua trái mà không phải từ trên xuống dưới. Cô rất hay bỏ ăn và khóc lóc nức nở với bác sĩ tâm lý.

“Tôi chắc chắn đã vi phạm ý trời mới ra nông nổi này, - cô rên rỉ. - Tôi chắc chắn đã mắc nhiều tội lỗi vượt quá mọi chừng mực - bao nhiêu là giày dép đã mua ở nhà Prada.”

Cô tưởng tượng đến cảnh nhà Hampton Jitney tìm cách bóp chẹt cô, và không vì một lý do nào rõ ràng nhà Armani đóng hẳn tài khoản của cô, thế là cô nhốt mình trong phòng, trong vòng tay một người tình. Mối quan hệ này không thể lọt qua mắt Boris Ivanovich được, vì anh ta ở chung phòng với vợ anh, mà anh không ngừng hỏi vợ xem người đàn ông nằm cạnh bên mình là ai.

Trong lúc tình hình vô phương cứu vãn, Shamsky, một người bạn luật sư, đã gọi cho Boris Ivanovich và nói vẫn còn một tia hy vọng. Anh ta đề nghị một cuộc hẹn ở nhà hàng Rạp Xiếc để ăn trưa. Boris Ivanovich phải giả trang để đến điểm hẹn, vì từ khi quyết định của trường mẫu giáo được công bố, nhà hàng này đã cấm cửa anh.

- Có một người, tên Fyodorovich gì đó, - Shamsky vừa nói vừa ngậm một muỗng kem nướng. - Ông ta có thể dàn xếp một cuộc vấn đáp thứ hai cho con trai cậu và đổi lại, tất cả những gì cậu phải làm chỉ là tiết lộ cho ông ta những thông tin mật về những công ty nào có giá trị chứng khoán sẽ nhanh chóng tăng cao hoặc cả những công ty sẽ phá sản.

- Nhưng đó là tội tiết lộ thông tin chứng khoán, - Boris Ivanovich phản đối.

- Chỉ khi nào cậu quá coi trọng phép tắc, - Shamsky giải thích. – Mà trời ơi! Chúng ta đang dự định giúp cho con cậu vào được một trường mẫu giáo danh tiếng. Một cái gì đó để đáp lễ cũng là tự nhiên thôi. Đâu có gì ghê gớm. Nhưng mình biết là họ đang tìm ai đó để đầu tư.

Đúng lúc này, một người trong đám bồi bàn nhận ra Boris Ivanovich dưới mái tóc và cái mũi giả. Thế là cả đám nhân viên lao vào anh ta, xách nách lôi ra đến tận cửa.

“Úi xì…, - ông quản lý nhà hàng la lớn. - Cậu tưởng lừa được bọn ta hả? Ra ngoài! Ờ, còn chuyện tương lai thằng nhóc tì nhà cậu đấy à, bọn ta luôn cần người để sai vặt đấy. Hô biến, đồ đần độn!”

Tôi hôm đó ở nhà, Boris Ivanovich báo cho vợ biết là họ cần phải bán cái villa ở Amagansett để có tiền lo lót.

“Cái gì? Ngôi nhà xinh đẹp của chúng ta ở quê nhà? - Anna kêu lên. - Các chị cùng với em đã lớn lên ở đó. Chúng ta đã được người hàng xóm cho phép đi tắt ngang nhà để có thể đi bộ ra bãi biển. Lối đi này băng qua đúng cái bàn trong bếp nhà họ. Em nhớ cả nhà cùng với em đã đạp bể cả chén nhà Cheerios khi chạy ra bãi biển chơi đùa, bơi lội.”

Thật không may, ngay từ sáng buổi vấn đáp thứ hai của Mischa, con cá cảnh của cậu đang sống tung tăng đột nhiên quay ra chết. Không một dấu hiệu báo trước cũng chẳng bệnh tật gì. Thực ra, nó mới vừa được kiểm tra sức khoẻ tổng quát và kết luận là hoàn toàn khoẻ mạnh. Dĩ nhiên là cậu bé ngậm ngùi tiếc nuối không thôi. Khi vào vấn đáp, cậu nhất định không chịu đụng vào các khối lego cũng như bút màu vẽ. Khi thầy giáo hỏi tuổi cậu, Mischa trả lời khô khốc: “Người ta mà thèm vào, ông béo.”

Và lần thứ hai, cậu bé bị đánh hỏng.

Boris Ivanovich và Anna kể từ đó trắng tay, phải dọn đến ở tại một trung tâm dành cho người vô gia cư. Ở đó, họ đã gặp nhiều gia đình khác cũng có con bị các trường mẫu giáo nổi tiếng từ chối. Thỉnh thoảng họ lại chia sẻ đồ ăn với những người này và kể cho nhau nghe những kỷ niệm về một thời giàu có với máy bay riêng hay những ngày nghỉ sang trọng ở Mar-a-Lago. Boris Ivanovich phát hiện ra những mảnh đời còn bất hạnh hơn mình, những con người chất phát đã bị từ chối cấp một căn hộ vì thu nhập không đủ mức yêu cầu. Đằng sau tấm mặt nạ đau đớn, tất cả những con người ấy đều có một vẻ đẹp trang nghiêm.

“Bây giờ, anh đã tin vào một điều, - một hôm anh nói với vợ. - Anh tin rằng cuộc đời có một ý nghĩa và rằng tất cả các hạng người, kẻ giàu cũng như người nghèo, đều sẽ kết thúc bằng cách về với thành trì Thiên Chúa [2], bởi vì Manhattan đã thực sự trở thành nơi không sống được.”

(Dịch từ bản tiếng Pháp của Brice Mathieussent. Đăng trên: Người Đại Biểu Nhân Dân, số 66 (719), ngày 07/03/2006)

[1] Bài kiểm tra yêu cầu trẻ em vẽ hình ông phệnh để đánh giá sự phát triển về cảm xúc và trí thông minh. (ND.)

[2] Lấy tích truyện “Thành trì Thiên Chúa” của thánh Augustino (354-430). Tác phẩm này là lời biện hộ cho những người Thiên Chúa giáo vốn bị những người đa thần giáo kết tội làm sụp đổ thành Rome (410). Trong tác phẩm này, tác giả đã đối chiếu thành trì vật chất với thành trì tinh thần, lãnh địa của những linh hồn tiền định. (ND.)

Không đề

Nguyễn Tấn Đại — 2008-05-13T07:46:20Z

Tôi làm kế toán cho một công ty xây dựng dân dụng nhỏ. Tôi sống từ nhỏ đến lớn trong thành phố, và bây giờ ở cùng mẹ và con gái tôi, Sarah. Ba của Sarah đã mất, cả ba mẹ con bà cháu chúng tôi sống rất chật vật với nỗi lo tiền thuê nhà và ăn uống hàng ngày. Mẹ tôi không còn làm việc kiếm sống nữa, bà đi lại rất khó khăn. Bà chăm sóc Sarah rất chu đáo và hai bà cháu rất hợp tính nhau.

Công ty của tôi bị phá sản, nhưng tôi vẫn tin rằng mình sẽ dễ dàng kiếm được việc làm khác. Tôi có chút trình độ, lại chẳng mong gì hơn là cả nhà ba người chúng tôi có thể tiếp tục sống bình thường không đói rét. Vậy mà hy vọng đó cũng chẳng sáng sủa gì. Sarah là một cô bé dễ thương,
bé bỏng dễ thương như bao cô bé trong mắt mẹ mình. Đôi khi, tôi có cảm giác là nó mang một cái nhìn trống rỗng của những người không còn trông đợi vào bất cứ điều gì và cảm giác đó làm tim tôi thắt lại. Chúng tôi đang sống ở đất nước nào đây? Vì lý gì mà tôi đã cho ra đời một đứa con buồn rầu, vô cảm như thế?

Suốt cả tháng trời tôi không có việc làm, dù đã nỗ lực tìm kiếm. Tôi đến tự giới thiệu với các ông chủ, phải ba chục người là ít, nhưng chả ai có việc gì thích hợp cho tôi.

Gần như mất hết hy vọng, đúng là không còn hy vọng, tôi tìm đến một xưởng sản xuất vũ khí. Tôi đâu có thích làm việc trong cái chốn như thế, dù chỉ đơn thuần làm công việc kế toán. Một người đàn ông khoảng năm mươi tuổi tiếp tôi, với hàng lô câu hỏi cả về khả năng nghề nghiệp lẫn đời sống cá nhân. Tôi đã có gia đình chưa? Tôi có mấy con? Tôi có nhiều bạn bè không?

Tôi trả lời “không” với tất cả các câu hỏi, trừ câu hỏi về con cái, tôi không muốn nói dối: “Dạ, tôi có một cháu gái”. “Rất tốt, - ông ta nói, - tất cả đều rất tốt. Tôi nghĩ rằng sẽ có việc cho cô. Tôi giới thiệu cô đi gặp Hans Werner. Hãy tìm ông ta theo địa chỉ này vào ngày thứ sáu tới, khoảng 3-4 giờ chiều. Nhớ đúng hẹn!” Tôi cầm lấy tờ giấy ông ta vừa đẩy qua.

Những ngày tiếp theo tôi cứ hân hoan trong bụng. Tôi cảm thấy mọi sự rồi sẽ ổn thoả đâu vào đấy, rằng tôi sẽ không còn trằn trọc mỗi đêm lo lắng không biết tháng tới phải sống như thế nào. Tôi sợ nhất là việc chủ nhà đuổi chúng tôi ra khỏi cửa. Ông ta là người tử tế, nhưng ai mà chẳng cần tiền để sống.

Ngày thứ sáu đó tôi đến đúng hẹn. Địa chỉ mà ông chủ xưởng vũ khí cho tôi là một cái nhà kho nhỏ nhếch nhác. Cửa để mở và tôi bước vào. Bên tay trái, một người đàn ông ngồi sau một cái bàn nhỏ. Ông ta lên tiếng:

- Cứ tự nhiên! Mời cô vào!

- Tôi là…

- Tôi biết cô là ai.

Ông ta đi tìm một cái ghế, đặt nó ngay cạnh bàn phía đối diện ông ta và nói: “Mời cô ngồi!” Tôi ngồi xuống. Ông ta ngắm tôi một lúc, tôi cuối đầu xuống và nhìn quanh dưới chân. Tôi không biết nói gì, không thấy lo lắng buồn vui gì. Người đàn ông này gây cho tôi một ấn tượng mạnh.

Rồi ông ta hỏi tôi:

- Cô kiếm được bao nhiêu với công việc trước kia?

- Vừa đủ sống.

- Tôi sẽ trả cho cô gấp mười lần, bù luôn trượt giá.

Tôi tự nhủ rằng ông ta đã nhầm, rằng không thể nào như thế được, tôi đâu có đáng giá tới vậy. Chắc là ông ta đã nhầm với ai. Nhưng ông ta nói tiếp: “Kèm với các điều kiện. Công việc này đòi hỏi vài sự hy sinh của cô, tương xứng với mức thu nhập của nó.”

Ông ta gõ gõ ngón tay trên mặt bàn và tiếp tục:

- Cô phải xa gia đình trong suốt thời gian làm việc. Tôi biết rõ gia đình cô, mẹ cô và con gái cô.

- Trong bao lâu?

- Khoảng một năm. Cô sẽ được đưa đến một nơi bí mật, và sẽ không được rời nửa bước khi nào chưa xong việc. Cô sẽ sống một mình.

Lúc đó, tôi không còn nghe những gì ông ta nói nữa. Tôi nghĩ đến mọi thứ mà mẹ tôi có thể mua cho Sarah: một cái áo khoác dày vào mùa đông, như cái áo nó đã mặc từ ba năm nay, mà ở tuổi đó người ta lớn như thổi. Mẹ tôi có thể sắm cho mình một chiếc áo gilê, và những cái nồi mới, và bao nhiêu thứ khác nữa. Nhất là bà có thể mua thịt, ít ra đã hai tháng rồi chúng tôi không được ăn thịt.

Người đàn ông lại lên tiếng:

- Mỗi tháng, tôi sẽ đến đưa tiền cho mẹ cô.

- Ông biết mẹ tôi sống ở đâu?

- Chắc chắn rồi, chúng tôi đã biết trước khi cô tới đây.

- Vậy tôi làm việc cho ai?

- Cho Nhà nước, thưa cô. Cho Nhà nước.

Vậy là đã rõ. Hồi đó tôi nghĩ rằng chẳng có việc làm nào tốt hơn làm viên chức nhà nước. Người đàn ông có vẻ thoả mãn với câu trả lời của mình. Ông ta vểnh cằm lên, mắt nhìn tôi. Thấy tôi đang tỏ vẻ kinh ngạc, ông ta trấn an:

- Cô yên tâm, chúng tôi đâu phải người xấu, chúng tôi hiểu sự hy sinh đã đòi hỏi ở cô. Hãy nghĩ đến việc cô làm kế toán và nuôi sống được cả gia đình. Tôi sẽ là người cung cấp cho cô đủ mọi thứ cần thiết để làm việc. Một việc làm, đó chẳng phải là điều cô mong muốn ư?

Chúng tôi im lặng một hồi lâu, rồi tôi hỏi:

- Khi nào tôi có thể bắt đầu?

- Tối nay. Thực ra là ngay bây giờ. Tôi sẽ đưa cô đi. Tôi là người duy nhất trao đổi với cô trong suốt quá trình làm việc. Bây giờ cô viết thư cho mẹ cô trên tờ giấy này (ông ta đưa cho tôi một tờ giấy nhỏ cỡ tấm bưu thiếp), rằng cô đã tìm được việc làm và vài tháng nữa sẽ trở về, nói với mẹ cô rằng hàng tháng sẽ có người mang tiền đến cho bà ấy, rằng bà ấy không có gì phải lo lắng.

Tôi làm theo lời ông ta. Ông ta đóng cửa nhà kho lại, đưa tôi ra một chiếc xe hơi đậu ở sân sau và leo lên ngồi cùng với tôi. Một người đang ngồi chờ ở tay lái, nổ máy cho xe chạy đi.

Khi ra khỏi thành phố, người đàn ông lấy một dải khăn đen bịt mắt tôi lại, và tôi chẳng có phản ứng gì. Tôi không biết họ đưa tôi đi đâu, tôi không cần biết điều đó, tôi chỉ tự nhủ rằng mẹ và con gái tôi sẽ sống được đàng hoàng tử tế. Tôi không nghĩ đến chuyện người đàn ông này có thể lừa dối tôi. Nghĩ cho cùng tôi đâu có quyền lựa chọn.

Tôi được đưa vào một căn phòng tối om, không cửa sổ, chỉ có duy nhất một cái lỗ lắp kính con con bé tí. Ở đó có một cái giường, một cái mền cỡ vừa, một cái bàn (đủ lớn để đặt tất cả những thứ giấy tờ hồ sơ người ta mang đến cho tôi mỗi ngày), một cái ghế, một cái bồn rửa mặt, và trong góc là một cái bồn cầu. Cái lỗ lắp kính kia quá cao nên tôi không thể nhìn được ra ngoài, ngay cả khi trèo lên ghế.

Một người đàn bà cứ đều đặn mỗi ngày đem đến cho tôi sữa, bánh mì, một ít thịt, khoai tây. Cứ mỗi mười lăm ngày tôi đề nghị đổi quần áo, và họ thay cho tôi. Tôi cũng nhận được những chiếc khăn nhỏ để dùng đến trong những ngày thấy tháng, cùng với xà phòng. Tôi tự an ủi mình rằng như thế còn tốt hơn ở tù, vì tôi không bị đối xử tệ và tôi có việc làm. Đúng vậy, nếu như tôi nói đến chuyện ở tù, đó là vì tôi không thể nào bước ra khỏi căn phòng đang ở được. Tôi bị nhốt kín.

Tôi không lo lắng. Mẹ tôi thỉnh thoảng vẫn viết thư cho tôi. Trong thư, bà kể rằng mọi chuyện đều tốt đẹp, rằng Sarah lớn nhanh, rằng từ khi hai người được ăn uống thoả thích, cái lạnh mùa đông đã không còn đáng sợ nữa…

Sự xa cách đó cũng không đáng sợ đối với tôi, trừ vài buổi tối khi không còn việc gì để làm. Tôi muốn nói chuyện với một ai đó và vì thế tôi khóc. Tôi hay muốn khóc khi cảm thấy bất an, luôn luôn như thế. Cũng như cái ngày tôi hay tin François mất. Sarah chưa đầy một tuổi, François bị giết trong một nhà hàng khi đến gặp vài người bạn và những người thân của gia đình.

François là người Do Thái, tôi chỉ biết điều đó sau khi cưới nhau. Anh ấy bị cắt da bao quy đầu. Ban đầu tôi cứ nghĩ rằng do một tai nạn nào đó nên bác sĩ đã cắt mất đi. Thật là ngây thơ! Tôi đã thấy cái ấy bao giờ đâu. Chúng tôi làm lễ cưới ở toà thị chính, mẹ tôi không quá sùng đạo, tôi cũng không, và François cũng vậy. Anh ấy giảng giải cho tôi về đạo Do Thái, mà tôi chẳng hiểu mấy tí, rồi sau đó chúng tôi không bao giờ nhắc lại chuyện đó nữa.

Anh ấy không cảm thấy mình là người Do Thái, chị anh ấy cũng không. Đối với tôi người Do Thái chẳng có gì khác, cũng như người tóc vàng, người xinh đẹp, hay như người ta có được sinh ra trên đời hay không, chẳng có gì quan trọng. Chẳng ai xin cho mình được ra đời, chúng ta ở đó, những người khác ở đó, cần phải sống chung càng hoà hợp càng tốt cho tới tận lúc chết. Đừng bắt người khác phải tin điều mình tin là sự thật.

Suốt cả ngày, tôi chăm chú vào công việc kế toán, những thứ giấy tờ chi li và những phép tính tỉ mỉ. Tôi rất thích những con số, chúng làm cho tôi yên tâm. Tôi không biết những con số này có ý nghĩa gì, chẳng hiểu những bảng biểu đã được mã hoá, nhưng tôi thích những phép tính. Tôi nghĩ mình đã có thể theo học đại học toán nếu như mẹ tôi có đủ tiền cho tôi đóng học phí. Người ta đưa cho tôi hàng đống giấy tờ, đôi khi chữ nghĩa không rõ ràng, và tôi say mê giải nghĩa chúng để lập thành những bảng biểu không chê vào đâu được, một cách đầy tự hào.

Thỉnh thoảng, khi muốn giải thoát đầu óc khỏi những con số, tôi làm thơ. Những bài thơ con cóc nói về lòng nhớ mong, về nỗi bất hạnh, về cuộc đời đói rét, về không gian lặng im. Về nụ cười của một cô bé.

Có một cái gương nhỏ gắn ngay phía trên bồn rửa mặt, và tôi thấy mình già đi trong đó. Tôi hơi ái ngại: con gái tôi có thể không còn nhận ra tôi nữa. Thế là tôi cố đi lại thật nhiều trong phòng, để giữ cho mình còn sức sống, tôi thèm có được chút ánh nắng mặt trời, nhưng vẫn tự động viên: “Để sau, chẳng còn bao lâu nữa đâu.”

Dần dà, người đàn bà mang thức ăn cho tôi có vẻ ngày càng mệt mỏi. Có khi tôi đánh bạo hỏi chuyện, nhưng bà ta chẳng bao giờ trả lời. Tôi tự hỏi bà ta bị câm hay điếc gì chăng, nên một hôm tôi cầm lấy tay bà, bà vội vàng lùi lại và nói: “Không!” Vậy là bà ta không câm không điếc, nhưng vẫn chẳng bao giờ trả lời câu hỏi nào của tôi. Thật ra tôi chỉ muốn hỏi một câu duy nhất: “Bà ta đang làm gì và chúng tôi đang ở đâu?” Tôi hỏi cả người đàn ông vẫn mang giấy tờ vào cho tôi, người đã nhận tôi vào làm. Vẫn chẳng có câu trả lời nào cả.

Sau một năm, tôi đã sáng tác cả kịch bản sân khấu, và tôi diễn tất cả các vai. Tôi là cô người yêu xinh đẹp, là cô gái hấp hối, hay cả người cha hung dữ. Tôi ngâm nga Phèdre: “Ta không đứng vững được nữa, sức lực đã rời bỏ ta” hay “Ta cảm thấy cả thân thể ta đang tê cóng đang nóng chảy”.

Cũng sau một năm thì mọi sự thay đổi: tôi không còn tính toán những A, những B, những O và tất cả những chữ cái khác nữa, mà bây giờ là vàng, là bạc, là đồng, là cotton, là len, là da và những thứ đá quý. Mà các đơn vị tính vẫn không đổi: những gram, thậm chí những kílô. Tôi phải chuyển tất cả sang kílô mà vẫn đảm bảo chính xác từng li từng tí khối lượng vàng, với những thứ khác thì ít chi li hơn, như len, cotton, các loại sợi và sợi bện.

Người đàn ông khen ngợi công việc của tôi. Khi tôi hỏi ông bao giờ tôi được trở về nhà, ông ta trả lời: “Sớm thôi. Tất cả sẽ xong sớm thôi, chúng tôi vẫn làm việc hết mình và cô cũng thế. Không còn nhiều việc lắm đâu.”

Câu trả lời này đã làm tôi hào hứng hẳn lên, và suốt mấy ngày sau đó lòng tôi tràn ngập niềm hân hoan, tôi mơ về ngôi nhà ở quê, những khung cửa sổ mở rộng, những bông hoa nhỏ xinh, những con mèo gầm gừ, và bầy chim hót líu lo. Ban đêm tôi thích ngủ hơn, đêm trở nên đẹp hơn ngày, tôi mơ sung sướng tột cùng, và thấy mình tươi tỉnh hẳn ra. Tôi thấy mình trong gương có những quầng thâm dưới mắt, nhưng điều đó không còn quan trọng bằng những việc tôi được người đàn ông giao làm.

Mùa đông thứ hai lại đến và tôi bắt đầu thấy yếu dần. Rồi một ngày, tôi chẳng thấy ai đến. Ngày thứ hai cũng vậy. Tôi kiên nhẫn chờ đợi, bụng bắt đầu sôi lên vì đói. Tôi tiêu pha thì giờ buồn chán bằng cách ngồi lật những cuốn sổ lưu đầy số liệu từ mấy tháng qua (tôi luôn làm hai cuốn, một giao cho người đàn ông mỗi ngày và một giữ cho riêng tôi).

Suốt mấy tháng trời làm việc, tôi đã lập bao nhiêu danh sách những món hàng quí giá mà chả bao giờ để ý đến nguồn gốc cũng như đích đến của chúng. Đến ngày thứ ba, hết chịu được nữa nên tôi đành đập cửa. Tôi đập cửa hàng tiếng đồng hồ, cho đến khi người đàn bà vẫn mang đồ ăn cho tôi đến mở cửa rồi lập tức biến mất.

Tôi đứng trong một hành lang tối om, rất dài. Tôi thận trọng bước tới, đường dốc không cao nên tôi đi lên khá dễ dàng. Cuối cùng cũng có một tia sáng le lói dưới một cánh cửa, ở cuối hành lang. Tôi mở cửa, không một trở lực.

Bên ngoài, trời rất lạnh. Tôi nhớ hôm đó là ngày 18 tháng giêng năm 1945. Tôi quen ghi lại ngày tháng một cách cẩn thận. Tôi nghe vẳng lại những giọng nói, tiếng kêu ồn ào bằng một thứ ngôn ngữ không hiểu được, những mệnh lệnh, những tiếng la hét, những đôi giày bốt giậm đều thình thịch trên nền đất đã đóng băng, những tiếng la hét, liên hồi những tiếng la hét, và rồi tiếng súng nổ đì đùng.

Tôi bước tới trong giá lạnh, và bị hất ngã, cảnh hỗn loạn này làm tôi mất phương hướng. Đã nhiều tháng liền sống trong yên lặng, giờ đây tôi cảm thấy choáng váng. Chẳng ai nhìn tôi, tôi đuổi theo những người đàn ông đang chạy phía trước. Đến một cái cổng to, tôi dừng lại, ngẩng đầu lên và đọc được dòng chữ: “Lao động đem lại tự do” [1]. Tôi mỉm cười: “Ừ, mình đã làm việc cật lực, mình được tự do, mình sẽ có thể sống được với đồng tiền đã vất vả kiếm được”.

Bỗng nhiên, tôi nhận ra giữa đám lính tán loạn kia người đàn ông đã chuyển giấy tờ cho tôi, khuôn mặt ông ta đầy vẻ lo âu. Tôi chạy theo nắm áo ông ta kéo lại, và hỏi: “Xong rồi, bây giờ tôi có thể về nhà, gặp lại mẹ và con gái tôi chứ? Họ vẫn sống tốt, phải không?”

Người đàn ông giơ tay, mơ hồ chỉ lên bầu trời xám xịt: “Họ ở trên đó. Phần còn lại chắc là nằm trong những cuốn sổ lưu…” Trước khi bước đi, vẫn không nhìn tôi, ông ta hét to: “Chào mừng đã đến Auschwitz [2], thưa bà Muller! Bây giờ chúng tôi giao bà cho những chủ nhân mới.”

Tôi ngồi bệt xuống đất. Tôi không còn thấy lạnh. Tôi được một người đàn bà mặc áo blu trắng choàng áo khoác đen đỡ dậy. Từ đó, tôi sống trong một nơi gần như là bệnh viện. Tôi không nói, tôi không ngủ. Tôi muốn chết thật mau. Tôi sẽ chết thật mau. Điều đó thật hạnh phúc!

(Dịch theo nguyên bản tiếng Pháp “Sans titre” của Emmanuelle Sachs, đăng trên báo Người đại biểu nhân dân, số 178 (570), 26/09/2005)

[1] Trong nguyên văn: “Arbeit macht frei” (tiếng Đức) (ND).

[2] Auschwitz: trại tập trung khét tiếng của Đức Quốc xã trong Chiến tranh Thế giới thứ II (ND).