Nguyễn Tấn Đại

Ubuntu

Nguyễn Tấn Đại — 2021-06-15T12:05:53Z

Truyện kể rằng, một nhà khoa học người Mĩ sang châu Phi làm nghiên cứu. Thay vì rao giảng các “bài học kiểu Mĩ”, ông quyết định dạy cho đám trẻ con trong làng chơi thể thao. Một hôm, ngôi làng bên cạnh có một lễ hội lớn, ông sang xem rồi mua về một giỏ đầy bánh kẹo và đồ ăn ngon lành. Ông gọi đám trẻ con lại và tổ chức một cuộc thi. Ông vẽ một vạch ngang trên đất, đặt giỏ quà dưới một gốc cây cách đó 200 mét, rồi treo giải thưởng là toàn bộ quà bánh cho ai chạy về đích trước tiên. Sau khi ông ra tín hiệu xuất phát, rất ngạc nhiên, ông thấy đám trẻ không ai bảo ai, không cần nhìn nhau hay có bất cứ cử chỉ ra hiệu gì, tay nắm chặt tay cùng nhau chạy trốn mất.

Nguồn ảnh: UbuntuAge

Bài học có thể rút ra từ câu chuyện này, đó là hạnh phúc chỉ đến khi chia sẻ được cùng nhau. Một bữa tiệc dù thịnh soạn đến đâu cũng không thể ngon lành khi ai đó chỉ hưởng một mình mà không chia sẻ với những người xung quanh. Tất thảy những gì chúng ta làm, khao khát hay ao ước đều phải làm cùng làm với người khác chứ không thể đơn độc một mình.

Sài Gòn, 06/2021

Phỏng dịch từ: Pannikar, R. (1999). L'esperit de la política". Barcelona: Península. Theo: Diskin, L. (2012/04/11). TEDxESPM - Lia Diskin—Palas Athena. TEDx Talks, Sao Paulo, Brazil. https://www.youtube.com/watch?v=y1kFHXdMTGM

* Dị bản:

Câu chuyện này được lan truyền rộng rãi trên Mạng từ khoảng năm 2012, với một số dị bản khác nhau. Sự khác biệt giữa các dị bản có thể nằm ở chi tiết nhà khoa học là một nhà nhân học (anthropologist), hay chiếc giỏ đựng đầy trái cây thay vì bánh kẹo. Nhưng đa số các dị bản ấy đều có điểm chung ở đoạn kết, khác với đoạn kết do Raymon Pannikar kể lại, đó là:

Sau khi có tín hiệu xuất phát, đám trẻ tay trong tay cùng nhau bước đến gốc cây rồi cùng chia nhau giỏ quà. Rất ngạc nhiên, ông hỏi tại sao các em lại làm như thế trong khi nếu chạy đua thì em nào thắng sẽ giành được cả giỏ một mình. Một em trả lời ông: “Ubuntu” [ʊˈbuːntʊ]. Làm sao một người có thể hạnh phúc khi tất cả những người còn lại muộn phiền.

Trong văn hoá các dân tộc bản địa châu Phi, “ubuntu” có nghĩa là “tôi sống, vì chúng ta chung sống”. Một nền văn minh không hẳn luôn biểu hiện bằng hình thức vật chất của một xã hội tiêu dùng ngày càng quá độ, thường thấy ở nhiều nước phát triển hay đang phát triển, mà qua chính những biểu hiện chia sẻ niềm hạnh phúc với những người xung quanh trong cuộc sống hàng ngày, vốn phổ biến trong các tộc người thiểu số ở châu Phi.

Chiếc lọ cuộc đời

Nguyễn Tấn Đại — 2018-04-29T02:03:18Z

Trong một buổi diễn thuyết về nghệ thuật sống, diễn giả lấy một chiếc lọ thuỷ tinh miệng rộng đặt trên bàn. Bên cạnh đó là một cái dĩa để sẵn vài hòn đá cuội. Xong ông hỏi “Các bạn nghĩ tôi sẽ bỏ được bao nhiêu hòn đá cuội vào trong chiếc bình này?” Bên dưới cử toạ người đoán nhiều người đoán ít. Ông mỉm cười lẳng lặng lấy từng hòn đá cuội bỏ vào lọ. Đến khi không bỏ thêm được nữa, ông hỏi: “Chiếc lọ này đã đầy chưa?” Tất cả đồng thanh trả lời: “Rồi.”

Ông nhướng mắt nhìn cử toạ: “Á à…”, rồi nhẹ nhàng lấy từ dưới bàn ra một bịch chứa đầy những viên sỏi nhỏ. Ông vừa bốc từng nắm sỏi thả vào lọ vừa lắc đều cho chúng lèn chặt vào các khoảng trống giữa các hòn đá cuội. Sau đó, ông lại hỏi: “Chiếc lọ này đã đầy chưa?” Lần này, cử toạ bắt đầu thận trọng: “Chắc là chưa.”

Ông gật đầu hài lòng: “Tốt lắm!” Rồi lại nhẹ nhàng lấy từ dưới bàn ra một bịch chứa đầy cát, ông chậm rãi vốc từng nắm cát vừa thả vào lọ vừa lắc đều cho cát lèn kín vào các khe hở còn lại giữa các hòn đá cuội và các viên sỏi. Xong ông lại hỏi: “Chiếc lọ này đã đầy chưa?” Tất cả nhất loạt hô to: “Chưa.”

Nguồn ảnh: pxhere.com

Ông tươi cười: “Tốt lắm!” và tiếp tục lấy ra một bình nước, chậm rãi đổ vào lọ. Cho đến khi mực nước dâng lên đến miệng lọ, ông dừng lại và hỏi: “Nào, các bạn rút ra được bài học gì?” Một cánh tay đưa lên: “Đời chúng ta luôn có những khoảng trống, nên chúng ta cần làm việc chăm chỉ để có thể lấp đầy chúng, cho cuộc sống luôn được đủ đầy hơn.”

Ông lắc đầu: “Không phải! Bài học ở đây là: nếu bạn không đặt các hòn đá cuội vào trước, bạn sẽ không bao giờ có được chúng trong chiếc lọ.”

“Luôn được đủ đầy hơn” có thể là một động lực sống nhưng chưa hẳn là tốt, vì quỹ thời gian vốn hữu hạn của mỗi người không cho phép chúng ta làm được mọi thứ. Điều quan trọng là ở chỗ, sự tận lực của chúng ta có ý nghĩa gì nếu chúng ta đang tận lực cho những thứ thiếu ý nghĩa?

Sài Gòn, 04/2018

Phỏng dịch từ Stephen R. Covey, A. Roger Merrill, Rebeca R. Merrill. “First things first”. FranklinCovey Co. & Mango Media Inc. 2015. ISBN 978-1-63353-222-9.

Câu chuyện này được Stephen R. Covey kể lại từ một trải nghiệm của một cộng sự, viết trong quyển “First things first” do Simon & Schuster xuất bản lần đầu năm 1994. Sau đó, đặc biệt là khi khi Internet trở nên phổ biến, đã có nhiều dị bản kể cả dạng văn bản, audio hay video, thường không ghi rõ tác giả. Một trong những dị bản thú vị là của Philipp T. Schneider (in trong “Balanced Action”, Blurb Inc., 2016), với chi tiết các quả bóng golf thay cho đá cuội, và hai chai bia thay cho bình nước. Sau khi đổ khui hai chai bia và đổ đầy vào lọ:

“Nào, - diễn giả nói. – Tôi muốn các bạn hiểu rằng chiếc lọ này cũng như cuộc đời bạn. Các quả bóng golf là những điều quan trọng. Gia đình, con cái, sức khoẻ, bạn bè và đam mê. Nếu mọi thứ khác mất đi mà vẫn còn những điều ấy, cuộc đời bạn vẫn có thể còn đầy đặn. Còn các viên sỏi là những điều cũng cần thiết, như công việc, nhà cửa, xe cộ. Trong khi cát là những điều còn lại, có vai trò thứ yếu. Nếu bạn cho cát vào lọ trước, cũng có nghĩa là sẽ không còn chỗ cho sỏi hay bóng golf. Cuộc đời thực cũng thế. Nếu bạn tiêu tốn thời gian và sức lực cho những điều thứ yếu, bạn sẽ không còn chỗ cho những điều quan trọng trong đời mình.”

Ông dừng lại, nhìn quanh cử toạ rồi nói tiếp: “Hãy quan tâm đến những gì là thiết yếu làm cho bạn hạnh phúc. Hãy chơi với con. Hãy quây quần bên cha mẹ. Hãy thăm viếng ông bà. Hãy dẫn vợ đi ăn tối. Hãy đi chơi với bạn bè. Hãy luôn siêng năng lau nhà và cắt cỏ… Hãy lo cho các quả bóng golf trước, những điều có ý nghĩa thực sự. Hãy đặt mối ưu tiên. Những thứ còn lại chỉ là cát.”

Một cánh tay trẻ trung giơ lên: “Thế hai chai bia có ý nghĩa gì ạ?” Diễn giả cười vang: “Tôi chỉ chờ bạn đặt câu hỏi đó. Các bạn hãy tin rằng, cho dù cuộc đời mình có vẻ đủ đầy cách mấy đi nữa, thì vẫn luôn còn chỗ để lai rai vài chai với bạn bè.”

Tình yêu bên sông

Nguyễn Tấn Đại — 2018-04-14T16:08:22Z

Ngày xửa ngày xưa, có một nàng công chúa sống trong một vương quốc giàu có và thanh bình. Nàng đã đến tuổi lấy chồng, nhưng bao nhiêu chàng trai hào hoa phong nhã trong khắp vương quốc đến cầu hôn đều không mảy may làm cho nàng động lòng.

Một hôm, nàng dạo chơi một mình thật xa hoàng cung. Đến bên một bờ sông hiền hoà, trong vắt, nàng ngồi nghỉ chân bên bờ cỏ xanh mượt rồi thiếp đi lúc nào không biết. Trong mơ, nàng thấy mình là tiên nữ trên trời, đem lòng yêu mến một vị thần trẻ tuổi tài giỏi. Vì cuộc sống vĩnh cửu trên tiên giới không cho phép các vị tiên nam và tiên nữ yêu nhau, cả hai bị Thượng đế đày xuống trần gian làm kiếp người.

Mơ đến đây thì nàng giật mình tỉnh giấc và trông thấy một chàng trai đang lội từ bên kia sông đến bên nàng. Hai người chưa một lần gặp gỡ nhưng lại có cảm giác đã quen thân tự thuở nào. Chàng trai quỳ xuống bên công chúa và hôn nàng. Cả hai cùng thấy đất trời bừng lên hạnh phúc, như rằng họ đã yêu nhau từ lâu lắm rồi. Thế là từ đó công chúa say sưa với tình yêu mới tìm được...

Nguồn ảnh: PublicDomainPictures.net

Thật không may, chàng trai mắc bệnh hiểm nghèo và qua đời trong ngôi nhà tồi tàn bên kia sông. Công chúa tiếc thương, mang chàng về hoàng cung và treo thưởng lớn cho ai cứu được chàng. Bao nhiêu thần y tìm về thử sức nhưng đều thất bại. Cho đến một hôm, một cụ già chống gậy tới xin gặp công chúa. Ông bảo có thể cứu được chàng trai, nhưng điều đó chưa chắc tốt hơn cho công chúa. Công chúa vẫn khẩn khoản xin ông cứu giúp. Ông bảo công chúa đưa xác chàng trai về nhà chàng và đợi ở bên này sông…

Nàng làm theo, rồi mệt quá nên thiếp đi. Trong giấc mơ, nàng lại thấy mình là tiên nữ trên trời bị đày xuống trần gian… Bỗng một tiếng động vang lên. Nàng giật mình tỉnh giấc và thấy người yêu lội từ bên kia sông đến bên nàng. Nàng hồi hộp chờ đợi. Chàng trai quỳ xuống bên công chúa và hôn nàng…

Nhưng… công chúa không có chút cảm giác gì như ngày xưa đã từng...

Sài Gòn, 03/2005

[Chép lại từ lời kể của một đồng nghiệp cũ]

Người ném sao biển

Nguyễn Tấn Đại — 2018-04-08T08:31:54Z

Một sớm tinh mơ, một du khách đi dạo trên bãi biển. Bờ cát vương đầy xác loài vật sau cơn giông bão đổ vào đêm qua. Sóng biển vẫn ì ầm như còn chưa nguôi cơn giận dữ. Xa xa, một chiếc cầu vồng bừng lên dưới những tia nắng đầu ngày. Ông trông thấy trước mặt một bóng người bước đi nhẹ nhàng trên cát. Cứ thỉnh thoảng anh ta lại dừng bước, cúi xuống nhìn chăm chú, thò tay nhặt một vật gì đó rồi ném mạnh về phía biển. Ông bèn tiến lại gần hơn để quan sát.

Nắng đã lên cao hơn và bóng chiếc cầu vồng nhạt dần, nhưng những tia sáng lung linh cuối cùng vẫn hắt lên phía sau bóng người thanh niên đang quỳ gối cúi xuống bãi cát. Một con sao biển đang cố vươn những cánh tay cứng đờ bùn cát của mình ra khỏi vùng nước nhầy nhụa. “Nó vẫn còn sống,” - ông nói. “Đúng vậy,” - người thanh niên trả lời. Rồi bằng một động tác nhẹ nhàng khéo léo, anh ta nhặt con sao biển lên, đứng thẳng dậy, vung tay dứt khoát ném thẳng nó vào cơn sóng biển đang chồm đến. Biển gầm vang một tiếng và con sao biển chìm dần vào trong đám bọt sóng.

Nguồn ảnh: Wikipedia@Herbythyme

“Nó có thể sống sót, - người thanh niên nói, - nếu như cơn sóng rời bờ đủ mạnh.” Những hạt mưa lất phất cùng ánh nắng bình minh tạo thành một bản hoà ca sắc màu rực rỡ chiếu quanh khuôn mặt rắn rỏi và thân hình vạm vỡ với làn da nâu rắn chắc của anh.

“Thế nhưng, đâu phải con nào cũng đi xa đến vậy,” - người du khách ngập ngừng, thăm dò bằng một điệu bộ hết sức thận trọng. “Anh có sưu tập sao biển không?”

“Chỉ những con như thế này, - anh ta khẽ đáp, nhẹ nhàng khom người xuống giữa bãi cát bề bộn. - Và chỉ những con còn sống.” Anh ta lại đứng dậy, trước ánh mắt tò mò của người du khách, và vung tay ném mạnh một con sao biển khác chìm vào cơn sóng. “Bọn sao biển này sẽ sống tốt, - anh nói. Và ta có thể giúp được chúng.”

Sau đó, anh ta quay lại nhìn người du khách, mắt mơ hồ xa xăm như mang một nỗi niềm thăm thẳm từ đáy biển khơi. Một cơn gió lạnh ùa qua làm áo quần người du khách tung phần phật. “Tôi không sưu tập, - anh nói nhát gừng. - Chỉ có thần chết là nhà sưu tập duy nhất thành công.”

Qua hôm sau, người du khách quay lại bãi biển. Dưới cơn mưa lất phất trong ánh bình minh vừa ló dạng, ông lặng lẽ cùng người thanh niên đi nhặt những con sao còn sống và ném về biển. “Tôi đã hiểu, - ông nói. - Và anh hãy gọi tôi là một người bạn cùng ném sao biển.” Ông biết rằng, người thanh niên lặng lẽ ấy không đơn độc. Sau họ, sẽ còn nhiều người khác.

Sài Gòn, 04/2018

Phỏng dịch từ “The Star Thrower”, trong Loren Eiseley. “The Unexpected Universe”. Wiliam Cronon (editor). Literacy Classics of the United States, Inc., New York, N.Y., USA. 2016. ISBN 978-1-59853-545-7.

VĨ THANH

Câu chuyện này vốn được Loren Eiseley viết lần đầu trong một tiểu luận in trong quyển “The Unexpected Universe”, xuất bản lần đầu năm 1964. Tuy nhiên, sau đó xuất hiện nhiều dị bản lan truyền như một truyện ngụ ngôn không rõ tác giả. Một trong những dị bản phổ biến là cuộc đối thoại giữa một người du khách và một thổ dân...

Khi thấy người thổ dân cần mẫn đi lượm từng con sao biển để ném xuống nước, người du khách ngạc nhiên hỏi: “Này, anh có thấy mình làm một việc vô ích không? Trên bãi biển này có vô số con sao biển bị kẹt lại trong cát, và anh không thể thay đổi được gì cả.” Người thổ dân mỉm cười, cúi xuống nhặt một con sao biển khác lên: “Đúng vậy! Nhưng với con trai này, đó đã là một sự thay đổi.” Nói xong, anh ta ném nó thẳng về với biển.