Nguyễn Tấn Đại

Hoàng tử bé: Cuộc du hành yêu thương vô tận

Nguyễn Tấn Đại — 2021-04-13T08:28:40Z

Bài viết đăng trên tạp chí Văn học và Tuổi trẻ, số tháng 04/2021 (474 + 475), trang 19-22, với bút danh Đơn Nguyên.

Có một tác phẩm văn học kinh điển được dịch ra trên 270 ngôn ngữ, nhiều nhất thế giới chỉ sau Kinh Thánh và Kinh Coran, được đưa vào trường học nhiều nước từ bậc tiểu học cho đến trung học, nhưng rất tiếc cho đến nay ở Việt Nam bao nhiêu thế hệ học sinh vẫn chưa từng được học. Bạn có biết đó là tác phẩm nào không? Đó chính là “Hoàng tử bé” của nhà văn Pháp Antoine de Saint-Exupéry.

Ở Việt Nam, có người nói rằng tác phẩm này quá cao siêu, phức tạp, lứa tuổi học sinh không thể nào cảm thụ nổi. Trong khi đó ở Pháp và Canada, nơi giáo viên có quyền lựa chọn tác phẩm nào để dạy môn ngữ văn, “Hoàng tử bé” thuộc nhóm những tác phẩm được lựa chọn nhiều nhất ngay từ bậc tiểu học, dù danh sách rất dài với nhiều tên tuổi nổi tiếng [1]. Không chỉ về văn chương, tác phẩm này thậm chí còn được dùng để dạy triết học cho trẻ em [2]. Liên tục từ tiểu học lên trung học, “Hoàng tử bé” được dùng để dạy ở nhiều lớp, với nhiều tầng nội dung khai thác từ đơn giản đến phức tạp. Có thể xem đây là một tác phẩm kinh điển trong giai đoạn chuyển tiếp từ chương trình “văn học thiếu nhi” (cuối tiểu học, đầu trung học cơ sở) sang chương trình “văn học người lớn” [3].

Tác phẩm này có tên gốc tiếng Pháp là “Le Petit prince”, được phát hành lần đầu năm 1943 tại New York, Hoa Kì, nơi Antoine de Saint-Exupéry lưu vong trong bối cảnh Chiến tranh Thế giới lần II đang diễn ra ác liệt. Bản dịch tiếng Anh của Katherine Woods được phát hành đồng thời với tựa “The Little Prince”. Đây là bản duy nhất phát hành lúc sinh thời của tác giả, vì sau đó đúng một tuần lễ ông được huy động làm phi công chiến đấu cho quân kháng chiến Pháp và đã mất tích trong một chuyến bay làm nhiệm vụ ngày 31/07/1944. Sau khi Chiến tranh Thế giới lần II kết thúc, tác phẩm mới được phát hành chính thức tại Pháp, vào tháng 04/1946.

Đến năm 2013, tức sau 70 năm ra đời, “Hoàng tử bé” đã có hơn 1.300 bản dịch khác nhau với trên 270 ngôn ngữ, bán ra khoảng 145 triệu bản sách [4]. Trong giới nghiên cứu và phê bình cả về văn chương lẫn sư phạm, người ta đã đúc kết rằng “Hoàng tử bé” là một tác phẩm mà người đọc ở mọi lứa tuổi, thuộc mọi chủng tộc, qua mọi nền văn hoá đều có thể đọc được và hiểu được một cách dễ dàng [5]. Điều đó cho thấy đây là một tác phẩm mà trẻ em sẽ hiểu được theo cách của trẻ em, người lớn tất hiểu được theo kiểu người lớn, người già lại hiểu được những lớp ngữ nghĩa tiềm ẩn chỉ lộ ra qua trải nghiệm sống của mình.

Ở Việt Nam, từ bản dịch đầu tiên phát hành năm 1966, tính đến nay đã có đến gần 10 bản dịch của các dịch giả khác nhau. Sự đa dạng trong dịch thuật là điều bình thường hiển nhiên, như trong tiếng Anh có 5 bản dịch, tiếng Ba Lan có đến 12 bản dịch, thậm chí trên 15 bản dịch như trong tiếng Tây Ban Nha và tiếng Hoa. Nhưng điều quan trọng nhất cần có ở mọi bản dịch là làm sao chuyển tải được những đặc trưng cơ bản nhất giúp “Hoàng tử bé” trở thành một tác phẩm văn chương của mọi lứa tuổi, mọi thời đại, phi không gian, phi thời gian, vượt mọi khuôn khổ văn hoá và trình độ học vấn. Đó là văn phong đơn giản, nhẹ nhàng. Đó là câu từ trong sáng, dễ hiểu. Đó là thể thức kể chuyện độc đáo, là sự pha trộn tuyệt hảo giữa ngụ ngôn và cổ tích. Đó là lối phúng dụ tiềm tàng những quan niệm sống chân thành, chứa chan tình yêu thương và lòng nhân bản.

Toàn bộ cuộc hành trình của cậu được tác giả kể lại với một tình cảm yêu mến chứa chan, như một mối nhân duyên gắn bó kì lạ với kí ức tuổi thơ thuở lên sáu, của một cậu bé lớn lên trong cô độc vì xung quanh không có một ai hiểu được mình. Cũng giống như cậu hoàng tử bé sống một mình trên tiểu hành tinh B612 bé nhỏ, cùng với ba ngọn núi lửa, trong đó một ngọn đã tắt, và một bông hoa hồng đỏm dáng. Được cậu coi sóc chăm bẵm hết mực, nhưng bông hoa vẫn thường xuyên tỏ ra cáu bẳn, khó chịu. Không hiểu duyên cớ vì đâu, cậu rất đỗi hoang mang, buồn rầu, và quyết định du hành sang các hành tinh khác để tìm kiếm một người bạn.

Niềm day dứt khôn nguôi ấy đeo đuổi hoàng tử bé suốt cuộc du hành, giống như cách cậu đặt câu hỏi và lặp đi lặp lại câu hỏi chừng nào còn chưa nhận được câu trả lời. Mối nhân duyên kì lạ giữa tác giả và nhân vật chính của mình cũng hiển hiện rõ qua từng cuộc gặp gỡ ở mỗi hành tinh hoàng tử bé ghé chân, qua cách đối đáp và nhìn nhận mọi việc xung quanh ở lớp nghĩa đơn sơ mà cốt lõi nhất. Như khi đến hành tinh thứ bảy là Trái Đất, hoàng tử bé gặp một con cáo cũng đang rất lẻ loi cô độc, muốn cậu đến chơi cùng. Nhưng câu hỏi Qu'est-ce que signifie “apprivoiser”? (tiếng Anh: What does that mean – ‘tame'?) phải được lặp đến lần thứ ba, con cáo mới chịu trả lời khi biết rõ mục đích tìm kiếm tình bạn chân thành của cậu: Ça signifie “créer des liens…” (tiếng Anh: It means ‘to establish ties').

Cuộc gặp gỡ giữa hoàng tử bé và con cáo để sau đó cả hai kết thành bạn bè là đoạn kết tinh ý nghĩa của toàn bộ câu chuyện. Và câu hỏi nêu trên là đường dây dẫn dắt toàn bộ tác phẩm, với câu trả lời chính là lời giải cho chuyến viễn du xuất phát đầy đau khổ dằn vặt của hoàng tử bé, cũng như cho chuyến trở về đượm buồn mà êm đềm thanh thản không nhuốm màu bi thương. Để hiểu được trọn vẹn ý nghĩa của câu hỏi đó, trước tiên cần biết rằng “apprivoiser” trong tiếng Pháp và “tame” trong tiếng Anh có nghĩa đen là thuần hoá các loài vật hoang dã, và nghĩa bóng là làm biến đổi tâm tính con người, khiến họ trở nên gần gũi, dễ kết nối hơn, thân thiện hơn.

Sự kết nối gần gũi thân thiện ấy tạo ra những mối dây liên hệ (“créer des liens” trong tiếng Pháp và “establish ties” trong tiếng Anh) tuy vô hình mà bền vững, duy trì tình cảm giữa những người ban đầu còn xa lạ. Họ cảm hoá lẫn nhau. Câu hỏi của hoàng tử bé có thể hiểu là: “Cảm hoá” nghĩa là gì? và câu trả lời của con cáo là: Nghĩa là “làm cho gần gũi hơn”.

Ở cuối cuộc hành trình, hoàng tử bé và con cáo, cũng như hoàng tử bé và người kể chuyện, đã gần gũi với nhau, cảm hoá lẫn nhau, để trở thành bạn bè, chiếm vị trí duy nhất trong lòng nhau mà không gì có thể thay thế được. Nhờ sự cảm hoá đó mà hoàng tử bé đã tự khám phá ra được ý nghĩa chân thực của tình bạn, của lòng yêu thương, đối với bản thân mình cũng như đối với bông hoa mà mình đã dứt lòng bỏ lại. Để hiểu rằng cuộc du hành khởi đầu bằng nỗi đau buồn sẽ kết thúc bằng một chuyến trở về đong đầy yêu thương. [6]

Nếu một ai đó nói với bạn rằng tác phẩm này khó hiểu, đừng vội lo lắng nhé! Bạn hoàn toàn có thể “cảm hoá” họ, “làm cho gần gũi hơn”, để họ cùng đồng hành với bạn trong cuộc viễn du tìm kiếm một tình bạn, với một tấm lòng yêu thương vô tận. Hãy bắt đầu câu chuyện bằng lời kể: “Ngày xửa ngày xưa, có một chàng hoàng tử bé sống trên một tiểu hành tinh chỉ vừa lớn hơn người cậu, và cậu mong ước có một người bạn…” Và bạn sẽ thấy mọi sự khác biệt.

[1] Bedoin, E. (2019). Lectures actualisantes du" Petit Prince" de Saint-Exupéry au cycle 3 français. Ondina/Ondine, 4, 160–181.

[2] Trzop, A. (2020). The Little Prince, by Antoine de Saint-Exupéry [Teaching Children Philosophy]. The Janet Prindle Institute for Ethics. https://www.prindleinstitute.org/books/the-little-prince/

[3] Raimond, A.-C. (2009). Lectures de la littérature pour la jeunesse dans l'enseignement secondaire français et québécois: Diversité des corpus, des finalités et des pratiques pédagogiques [Thèse de doctorat en Didactique des langues et des cultures]. Université Sorbonne Nouvelle – Paris 3.

[4] AFP. (2013, April 11). “Le Petit Prince”: 145 millions d'exemplaires en 70 ans. L'Obs. https://www.nouvelobs.com/culture/20130411.AFP9472/le-petit-prince-145-millions-d-exemplaires-en-70-ans.html

[5] Kouznetsova, Y., & Kostrykina, A. (2020). Popularité de l'œuvre « Le petit prince ». XIVᵉ Colloque International d'étudiants et de Jeunes Chercheurs « La France et La Francophonie d'aujourd'hui », 31–34. Université nationale de recherche, École supérieure d'économie, Moscou, Russie.

[6] Branchu, C. (2011). Archéo-analyse de l'oeuvre: Le Petit Prince : l'écriture d'un secret ou la trace secrète d'une écriture hiéroglyphique[Thèse de doctorat en Etudes psychanalytiques, Université Paul Valéry - Montpellier III].

Hoàng tử bé (XXI)

Nguyễn Tấn Đại — 2011-10-02T05:13:41Z

Thế rồi một con cáo xuất hiện:

- Xin chào, - con cáo nói.

- Xin chào, - hoàng tử bé lịch sự trả lời rồi quay mình lại nhưng không nhìn thấy gì.

- Mình ở đây, - giọng nói vang lên, - dưới cây táo…

- Bạn là ai? - Hoàng tử bé hỏi. - Bạn dễ thương quá…

- Mình là cáo, - con cáo trả lời.

- Lại đây chơi với mình đi, - hoàng tử bé đề nghị nó. - Mình buồn quá…

- Mình không thể chơi với bạn được, - con cáo nói. - Mình chưa được cảm hoá.

- À! Xin lỗi! - Hoàng tử bé thốt lên.

Nhưng sực nhớ ra, cậu hỏi lại:

- “Cảm hoá” nghĩa là gì?

- Bạn không phải người ở đây, - con cáo nói, - bạn đi tìm gì vậy?

- Mình đi tìm con người. - Hoàng tử bé nói. - “Cảm hoá” nghĩa là gì?

- Con người, - con cáo nói, - họ có súng và họ đi săn. Thật là phiền toái! Họ còn nuôi gà nữa. Đó là chuyện được nhất ở họ. Bạn có tìm gà không?

- Không, mình đi tìm bạn bè. “Cảm hoá” nghĩa là gì?

- Đó là thứ bị lãng quên lâu lắm rồi. Nó có nghĩa là “làm cho gần gũi hơn…”

- Làm cho gần gũi hơn?

- Chứ sao, - con cáo lên giọng. - Bạn đối với mình mới chỉ là một cậu bé giống như cả trăm nghìn cậu bé. Và mình không cần đến bạn. Còn bạn cũng chẳng cần gì đến mình. Mình đối với bạn chỉ là một con cáo giống như cả trăm nghìn con cáo. Nhưng, nếu bạn cảm hoá mình, tụi mình sẽ cần đến nhau. Lúc đó bạn đối với mình sẽ là duy nhất trên đời. Mình đối với bạn sẽ là duy nhất trên đời…

- Mình bắt đầu hiểu rồi. Có một bông hoa… Mình nghĩ là nó đã cảm hoá mình…

- Có thể lắm. Trên Trái Đất người ta thấy đủ thứ chuyện…

- Ồ! Không phải trên Trái Đất, - hoàng tử bé nói.

Con cáo tỏ ra rất tò mò:

- Trên một hành tinh khác?

- Đúng vậy.

- Có thợ săn trên hành tinh đó không?

- Không.

- Chuyện này, đúng là thú vị! Còn gà?

- Không.

- Chẳng có gì là hoàn hảo, - con cáo thở dài.

Nhưng rồi nó quay lại với ý nghĩ lúc nãy:

- Cuộc sống của mình thật đơn điệu. Mình săn gà, con người săn mình. Mọi con gà đều giống nhau, mọi con người đều giống nhau. Cho nên mình hơi chán. Bởi vậy, nếu bạn cảm hoá mình, xem như đời mình đã được chiếu sáng. Mình sẽ biết thêm một tiếng chân khác hẳn mọi bước chân khác. Những bước chân khác chỉ khiến mình trốn vào lòng đất. Còn bước chân của bạn sẽ gọi mình ra khỏi hang, như là tiếng nhạc. Và nhìn xem! Bạn thấy không, cánh đồng lúa mì đằng kia? Mình không ăn bánh mì. Lúa mì chả có ích gì cho mình. Những đồng lúa mì chẳng gợi nhớ gì cho mình cả. Mà như vậy thì buồn quá! Nhưng bạn có mái tóc vàng óng. Nếu bạn cảm hoá mình thì thật là tuyệt vời! Lúa mì vàng óng ả sẽ làm mình nhớ đến bạn. Và mình sẽ thấy thích tiếng gió trên đồng lúa mì…

Con cáo ngừng lời và nhìn hoàng tử bé chăm chú. Nó nói:

- Bạn làm ơn… cảm hoá mình đi!

- Mình muốn lắm, - hoàng tử bé trả lời, - nhưng mình không có thời gian. Mình còn phải đi kiếm bạn bè và tìm hiểu nhiều thứ.

- Người ta chỉ hiểu những gì họ đã cảm hoá. Con người chẳng còn thời gian để hiểu bất cứ chuyện gì. Họ mua mọi thứ được làm sẵn ở các cửa hàng. Mà có mấy người bán hàng bè bạn đâu, cho nên con người chẳng còn bạn bè. Nếu muốn có một người bạn, hãy cảm hoá mình đi!

- Cần phải làm sao? - Hoàng tử bé hỏi.

- Cần phải rất kiên nhẫn, - con cáo trả lời. - Trước tiên bạn ngồi xa mình một chút, như thế, trên cỏ. Mình sẽ liếc nhìn bạn còn bạn thì không nói gì cả. Lời nói là nguồn gốc của mọi sự hiểu lầm. Nhưng mỗi ngày, bạn có thể ngồi xích lại gần hơn…

Hôm sau hoàng tử bé quay lại.

- Tốt nhất là nên quay lại vào cùng giờ giấc, - con cáo nói. - Chẳng hạn, nếu bạn đến lúc bốn giờ chiều, thì từ ba giờ mình đã bắt đầu thấy hạnh phúc. Thời giờ càng trôi qua mình lại càng hạnh phúc hơn. Cho tới bốn giờ, mình sẽ trở nên bồn chồn và lo lắng: mình sẽ khám phá ra cái giá của hạnh phúc! Nhưng nếu bạn đến bất kì lúc nào, mình sẽ không biết giờ giấc để sửa soạn trái tim… Cần phải có lề lối.

- Lề lối là cái gì? - Hoàng tử bé hỏi.

- Đó cũng là thứ bị lãng quên lâu lắm rồi. Nó là cái làm cho một ngày khác hẳn mọi ngày, một giờ khác hẳn mọi giờ. Ví dụ, những người thợ săn có một lề lối: họ nhảy múa với các cô gái trong làng vào ngày thứ năm. Do đó thứ năm là ngày tuyệt vời! Mình sẽ dạo chơi được tới tận vườn nho. Nếu những người thợ săn nhảy múa bất kì lúc nào, mọi ngày đều sẽ giống nhau cả, và mình sẽ chẳng còn mấy khi được nghỉ ngơi.

Cứ thế, hoàng tử bé cảm hoá con cáo. Khi gần đến lúc phải ra đi, con cáo nói:

- A!… Mình sẽ khóc mất.

- Lỗi do bạn đó, - hoàng tử bé nói, - mình không muốn làm bạn đau lòng chút nào, nhưng bạn lại muốn mình cảm hoá bạn…

- Tất nhiên rồi, - con cáo nói.

- Nhưng bạn sẽ khóc, - hoàng tử bé nói.

- Tất nhiên rồi, - con cáo nói.

- Vậy thì bạn chẳng được gì cả.

- Mình được chứ, - con cáo nói, - bởi vì còn có màu lúa mì.

Sau đó nó nói thêm:

- Hãy thăm lại vườn hoa hồng đi! Bạn sẽ hiểu rằng bông hoa của bạn là duy nhất trên đời. Rồi khi bạn quay lại vĩnh biệt mình, mình sẽ tặng bạn một bí mật làm quà.

Hoàng tử bé đi thăm lại vườn hoa hồng:

- Các bạn chẳng giống bông hồng của tôi chút nào, các bạn chưa là gì cả, - cậu nói với chúng. - Chẳng ai cảm hoá các bạn và các bạn chẳng cảm hoá ai. Các bạn giống như bạn cáo của tôi ngày trước. Hồi đó bạn ấy chỉ là một con cáo như cả trăm ngàn con khác. Nhưng tôi đã biến bạn ấy thành bạn của tôi, và bây giờ bạn ấy trở thành duy nhất trên đời.

Các bông hoa nghe vậy rất lấy làm bực dọc.

- Các bạn đẹp, nhưng các bạn trống rỗng, - cậu nói tiếp với chúng. - Chẳng ai muốn chết vì các bạn. Còn bông hoa của tôi, dĩ nhiên người bình thường đi qua có thể tưởng rằng bạn ấy giống như các bạn. Nhưng chỉ một mình bạn ấy mà còn quan trọng hơn tất cả các bạn ở đây, bởi vì chính bạn ấy đã được tôi vun tưới. Bởi vì chính bạn ấy đã được tôi đặt vào lồng kính. Bởi vì chính bạn ấy đã được tôi che chở bằng tấm chắn gió. Bởi vì chính bạn ấy đã được tôi bắt sâu (trừ hai ba con để trở thành bươm bướm). Bởi vì chính bạn ấy đã khiến tôi nghe phàn nàn, hoặc khoe khoang, hoặc cũng có khi im lặng. Bởi vì đó là bông hồng của tôi.

Rồi cậu quay lại chỗ con cáo:

- Vĩnh biệt, - cậu nói...

- Vĩnh biệt, - con cáo nói. - Đây là bí mật của mình. Rất đơn giản: người ta chỉ thấy rõ với trái tim. Điều cốt lõi vô hình trong mắt trần.

- Điều cốt lõi vô hình trong mắt trần, - hoàng tử bé lặp lại, để cho nhớ.

- Chính thời gian mà bạn bỏ ra cho bông hồng của bạn đã khiến bông hồng của bạn trở nên quan trọng đến thế.

- Chính thời gian mà mình bỏ ra cho bông hồng của mình… - Hoàng tử bé lặp lại, để cho nhớ.

- Con người đã quên mất sự thật này, - con cáo nói. - Nhưng bạn thì không được quên. Bạn có trách nhiệm mãi mãi với những gì bạn đã cảm hoá. Bạn có trách nhiệm với bông hồng của bạn…

- Mình có trách nhiệm với bông hồng của mình… - Hoàng tử bé lặp lại, để cho nhớ.

Hoàng tử bé (XX)

Nguyễn Tấn Đại — 2011-09-03T11:58:03Z

Rồi sau khi đã rã chân lội bộ xuyên qua bao nhiêu là cát, đá và tuyết, cuối cùng hoàng tử bé cũng tìm thấy một con đường. Và mọi con đường đều dẫn về chỗ con người.

- Xin chào! - Cậu nói.

Đó là một khu vườn nở đầy hoa hồng.

- Xin chào! - Các bông hoa nói.

Hoàng tử bé nhìn chúng. Trông chúng rất giống với bông hoa của cậu.

- Các bạn là ai? - Cậu ngơ ngác hỏi chúng.

- Chúng tôi là hoa hồng, - các bông hoa trả lời.

- A! - Hoàng tử bé thốt lên…

Và cậu cảm thấy buồn bã. Bông hoa của cậu đã nói rằng nó chỉ có duy nhất trong vũ trụ. Giờ trước mặt cậu là năm ngàn bông hoa như nó, rất giống nhau, chỉ trong một khu vườn.

“Hẳn là bạn ấy sẽ rất lúng túng khi thấy cảnh này… - Hoàng tử bé nghĩ bụng. - Bạn ấy sẽ ho khan và làm bộ muốn chết đi cho khỏi ngượng. Rồi mình sẽ phải tỏ vẻ quan tâm an ủi bạn ấy, vì nếu không, có thể bạn ấy sẽ chết đi thật để khiến cho mình đau lòng…”

Rồi cậu tự nhủ:

“Mình cứ tưởng là giàu có lắm với một bông hoa duy nhất trên đời, vậy mà chỉ sở hữu một bông hoa tầm thường. Bạn ấy cùng với ba ngọn núi lửa chỉ cao tới đầu gối, mà một ngọn có khi đã tắt vĩnh viễn, chẳng thể giúp mình trở thành một hoàng tử lớn được…” Và, nằm dài trên cỏ, cậu khóc.

Hoàng tử bé (IX)

Nguyễn Tấn Đại — 2008-07-24T01:19:00Z

Tôi nghĩ rằng, để trốn chạy, cậu đã bám theo một đàn chim di trú. Buổi sáng hôm khởi hành, cậu đã dọn dẹp lại hành tinh thật gọn gàng. Cậu cẩn thận nạo muội khói trong lòng những ngọn núi lửa đang phun. Cậu có hai ngọn núi lửa đang phun. Chúng rất tiện dùng để hâm nóng thức ăn sáng. Cậu còn có một ngọn núi lửa đã tắt. Nhưng, cậu thường nói: “Ai mà biết được!” Do đó cậu nạo muội khói luôn cả ngọn núi lửa đã tắt. Nhưng, cậu thường nói: “Ai mà biết được!” Do đó cậu nạo muội khói luôn cả ngọn núi lửa này. Khi được nạo muội khói sạch sẽ, núi lửa sẽ cháy nhẹ nhàng và đều đặn, không phun trào. Dịch phun trào núi lửa thường rừng rực như lửa cháy trong lò sưởi. Dĩ nhiên là trên Trái Đất, chúng ta quá nhỏ bé để có thể nạo muội khói núi lửa. Chính vì vậy mà chúng gây ra cho ta khối chuyện phiền toái.

Hoàng tử bé còn nhổ cả những mầm bao báp mới mọc, trong lòng đầy suy tư. Cậu nghĩ chắc là sẽ không bao giờ quay trở về nữa. Nhưng tất cả những việc quen thuộc sáng hôm ấy dường như đều rất nhẹ nhàng. Rồi đến khi tưới nước lần cuối cho bông hoa, chuẩn bị đặt lồng kính cho nó, cậu bắt đầu thấy muốn khóc.

- Vĩnh biệt, - cậu nói với bông hoa.

Nhưng bông hoa không trả lời cậu.

- Vĩnh biệt, - cậu lặp lại.

Bông hoa ho một tiếng. Nhưng không phải do nó bị cảm.

- Tôi thật là ngu ngốc, - cuối cùng nó lên tiếng. - Tôi xin lỗi bạn. Hãy cố mà sống cho hạnh phúc.

Cậu ngạc nhiên vì không nghe một lời buộc tội nào. Cậu đứng bối rối, chiếc lồng kính trên tay. Cậu không hiểu được sự yên lặng dịu dàng đó.

- Nhưng thật ra, tôi thích bạn, - bông hoa nói tiếp. - Bạn đã không biết được vậy, vì những lỗi lầm của tôi. Điều đó chẳng có gì quan trọng. Nhưng mà bạn cũng ngu ngốc giống hệt tôi. Hãy cố mà sống cho hạnh phúc... Cất chiếc lồng kính đi. Tôi không cần nó nữa.

- Nhưng gió…

- Tôi không tệ đến vậy đâu... Gió mát ban đêm sẽ làm tôi dễ chịu. Tôi là một bông hoa mà.

- Còn bọn thú vật…

- Tôi cần phải chịu mang trên mình vài ba con sâu nếu muốn làm bạn với bươm bướm. Trông chắc là đẹp lắm. Nếu không thì còn ai đến thăm tôi nữa? Bạn thì sẽ đi xa mất rồi. Còn bọn thú vật to xác kia, tôi chả sợ tí nào. Tôi còn có móng vuốt.

Nói rồi bông hoa giương bốn chiếc gai của mình lên. Sau đó nó nói thêm:

- Đừng có đứng ngây ra đó, khó coi lắm. Bạn đã quyết định ra đi. Hãy đi đi.

Bởi vì bông hoa không muốn cậu trông thấy nó khóc. Đúng là một bông hoa đầy lòng kiêu hãnh…

Hoàng tử bé (VIII)

Nguyễn Tấn Đại — 2008-06-29T12:05:17Z

Tôi đã nhanh chóng hiểu thêm nhiều điều về bông hoa ấy. Trên hành tinh của hoàng tử bé luôn có những bông hoa rất đơn giản, chỉ một vòng cánh, khép nép mọc chẳng quấy rầy ai. Chúng nở ra giữa đám cỏ xanh lúc sáng sớm, rồi lại lụi tàn đi khi đêm về. Còn bông hoa kia, một ngày nọ bỗng nảy ra từ một hạt mầm không biết từ đâu đến, và hoàng tử bé đã cẩn trọng chú ý ngay từ đầu vì trông nó khác hẳn các loại cây đã có. Có thể đó là một thứ bao báp mới. Thế nhưng, chẳng bao lâu sau bụi cây đã ngừng lớn và chuẩn bị ra hoa. Hoàng tử bé nghĩ rằng, với chiếc nụ thật to, nó sẽ nở ra rất rực rỡ, còn bông hoa thì vẫn không ngừng tô điểm thêm nhan sắc, bên trong căn phòng xanh khép kín của mình. Nó lựa thật kĩ từng nước màu. Nó chậm rãi khoác từng vạt áo, làm đầy đặn thêm từng cánh hoa. Nó không muốn nở ra nhăn nhúm như đám hoa mĩ nhân. Nó chỉ muốn xuất hiện trong ánh hào quang rực rỡ của một sắc đẹp đầy đặn. Quả là một bông hoa đỏm dáng! Cuộc trang điểm bí ảo đó kéo dài hết ngày này qua ngày nọ. Cho đến một buổi sáng, ngay khi mặt trời mọc, nó mới chịu nở ra.

Rồi, sau khi đã làm việc hết sức tỉ mẩn, nó vừa ngáp dài vừa nói:

- A! Tôi dậy muộn quá… Xin bạn bỏ qua cho… Đầu tóc tôi còn rối bù…

Trong khi đó, hoàng tử bé không giấu được vẻ ngưỡng mộ:

- Bạn đẹp quá!

- Vậy sao? - Bông hoa chậm rãi đáp lại. - Tôi sinh ra cùng với mặt trời đó…

Hoàng tử bé đoán ngay ra rằng bông hoa này chẳng mấy khiêm nhường, nhưng có lẽ bây giờ nó còn đang xúc động.

- Tôi nghĩ rằng đã đến giờ ăn sáng, - bông hoa mau chóng lên tiếng, - bạn có vui lòng nghĩ đến tôi một chút…

Thế là, hoàng tử bé lúng túng chạy đi tìm chiếc bình tưới, múc đầy nước để tưới cho bông hoa.

Cứ như thế bông hoa đã mau chóng làm tình làm tội hoàng tử bé bằng tính kiêu kì đỏng đảnh của mình. Ví như một ngày nọ, nhân nói chuyện về bốn chiếc gai mang trên mình, nó nói với hoàng tử bé:

- Bọn hổ, chúng có thể tới đây, với đầy móng vuốt!

- Hành tinh của tôi đâu có hổ, - hoàng tử bé bác lại, - mà hổ đâu có ăn cỏ.

- Tôi không phải là cỏ, - bông hoa chậm rãi nói.

- Xin lỗi bạn…

- Tôi thì chẳng sợ gì hổ, nhưng tôi rất ghét gió máy. Bạn không có tấm chắn gió nào à?

“Ghét gió máy… Thật là chẳng may cho một loài cây, - hoàng tử bé thầm nghĩ. - Bông hoa này thật rắc rối…”

- Buổi tối bạn cần cho tôi vào lồng kính. Chỗ của bạn lạnh quá. Thật là khó sống. Chứ ở chỗ tôi hồi đó…

Nó chợt ngưng bặt. Nó đã đến đây khi còn nằm trong hạt. Nó không thể biết được thế giới bên ngoài khi đó như thế nào. Ngượng ngùng vì đã toan nói dối một cách ngây ngô như vậy, nó ho lên hai ba tiếng nhằm đánh trống lảng:

- Tấm chắn gió?…

- Tôi đã định đi lấy nhưng bạn lại nói chuyện.

Bông hoa lại ho thêm mấy tiếng nữa hòng làm cho hoàng tử bé cảm thấy rằng chính cậu đã có lỗi.

Thế là, dù có tình cảm quý mến chân thành, hoàng tử bé vẫn nhanh chóng hồ nghi bông hoa. Cậu để ý đến cả những lời nói vu vơ của nó, và trở nên rất buồn khổ.

- Lẽ ra cháu không nên nghe bạn ấy, - một hôm cậu tâm sự với tôi, - đừng bao giờ nghe các bông hoa. Chỉ nên ngắm và ngửi chúng mà thôi. Bông hoa của cháu làm cho cả hành tinh thơm ngát, nhưng cháu đã không biết thưởng thức điều đó. Chuyện những cái móng vuốt, mà cháu từng lấy làm khó chịu, lẽ ra đã có thể làm cháu mủi lòng…

Cậu tiếp tục tâm sự:

- Cháu đã không biết cách hiểu chuyện! Đáng lẽ cháu phải đánh giá bạn ấy qua hành động chứ không phải qua lời nói. Bạn ấy đã toả hương và chiếu sáng đời cháu. Cháu không nên trốn chạy! Lẽ ra cháu phải thấy được sự dịu dàng bên trong những trò kiêu kì ngây ngô của bạn ấy. Các bông hoa thật là mâu thuẫn! Nhưng cháu đã còn quá trẻ để biết cách yêu thương bạn ấy.

Hoàng tử bé (VII)

Nguyễn Tấn Đại — 2008-06-29T11:42:49Z

Ngày thứ năm, vẫn nhờ vào con cừu, tôi đã khám phá được bí mật về cuộc sống của hoàng tử bé. Cậu đột ngột hỏi tôi, không dài dòng dẫn dắt, như đã chiêm nghiệm từ rất lâu:

- Nếu cừu ăn được cây bụi, nó cũng sẽ ăn các bông hoa?

- Nó ăn hết những gì nó gặp.

- Ngay cả các bông hoa có nhiều gai?

- Ừ. Cả các bông hoa có nhiều gai.

- Vậy thì gai, chúng dùng để làm gì?

Tôi không biết. Tôi đang cố tháo một con ốc xiết quá chặt trong cỗ máy. Tôi rất lo vì lần hư hỏng này dường như rất nặng, mà nước uống thì cạn dần từng ngày một.

- Gai, chúng dùng để làm gì?

Hoàng tử bé chưa bao giờ bỏ qua bất cứ câu hỏi nào, một khi đã đặt ra. Đang cáu tiết với con ốc nên tôi trả lời bừa:

- Gai hả, chẳng để làm gì cả, đó là thứ đáng ghét nhất của các bông hoa!

- Ơ!

Sau một lúc im lặng, cậu bắt đầu to tiếng với tôi, vẻ đầy giận dữ:

- Cháu không tin chú. Các bông hoa rất yếu đuối. Chúng ngây thơ. Chúng tự trấn an bằng mọi cách. Chúng nghĩ rằng mình trở nên đáng sợ khi có gai…

Tôi không nói gì. Lúc đó tôi chỉ nghĩ: “Nếu con ốc này mà còn cứng đầu, ta sẽ nện cho nó một búa.” Hoàng tử bé lại cắt ngang dòng suy nghĩ của tôi:

- Còn chú, chú nghĩ rằng các bông hoa…

- Thôi! Thôi! Chú không nghĩ gì hết. Chú trả lời bừa vậy đó. Xem này, chú đang làm việc nghiêm túc!

Cậu bé nhìn tôi kinh ngạc.

- Việc nghiêm túc!

Cậu vẫn nhìn tôi, cái búa trong tay, các ngón tay dính đầy dầu nhớt, loay hoay với một đồ vật xấu xí.

- Chú nói giống y như mấy người lớn!

Nghe vậy tôi hơi bực mình. Nhưng cậu tiếp tục nói, đầy vẻ thất vọng:

- Chú nhầm hết… Chú lẫn lộn hết rồi!

Cậu bị kích động thực sự. Cậu vò cho mái tóc vàng óng rối bù lên trong gió:

- Cháu biết một hành tinh có một ông mặt đỏ. Ông ta chưa bao giờ ngửi lấy một bông hoa. Ông ta chưa bao giờ ngắm một ngôi sao. Ông ta chưa bao giờ yêu thương ai cả. Ông ta chưa hề làm một việc gì khác hơn là ngồi tính toán. Và suốt ngày ông ta chỉ lặp đi lặp lại như chú: “Ta là người nghiêm túc! Ta là người nghiêm túc!”, và điều đó làm cho ông ta kiêu hãnh. Nhưng đó không phải là một con người, mà là một cây nấm!

- Một cái gì?

- Một cây nấm!

Hoàng tử bé đã giận đến tím người.

- Từ hàng triệu năm nay các bông hoa đã có gai. Từ hàng triệu năm nay cừu đã ăn cả các bông hoa. Chẳng phải là nghiêm túc khi tìm hiểu do đâu chúng đã phải đau đớn tạo ra những cái gai để rồi không dùng làm gì được hay sao? Cuộc chiến giữa loài cừu và những bông hoa chẳng đáng quan tâm hay sao? Chuyện đó chẳng phải nghiêm túc hơn, quan trọng hơn những con tính của ông béo mặt đỏ kia sao? Và nếu như cháu, chính cháu biết rằng có một bông hoa duy nhất trên đời, không có ở đâu khác ngoài hành tinh của cháu, và rằng một ngày nào đó một con cừu nhỏ bé có thể đớp gọn mà không cần biết đến hậu quả, đó chẳng phải là chuyện quan trọng hay sao!

Mặt đỏ phừng, cậu lại tiếp tục:

- Nếu ai đó yêu thương một bông hoa chỉ có duy nhất giữa triệu triệu những vì sao, chỉ cần ngước mắt ngắm nhìn nó cũng đã đủ cảm thấy hạnh phúc rồi. Anh ta sẽ tự bảo: “Bông hoa của mình đang ở đâu đó trên kia…” Nhưng, nếu con cừu ăn mất bông hoa, cũng có nghĩa là với anh ta, cả bầu trời sao bỗng nhiên vụt tắt. Đó chẳng phải là chuyện quan trọng hay sao!

Cậu nghẹn ngào không nói gì thêm được nữa. Cậu bật khóc nức nở. Màn đêm đã phủ xuống. Tôi buông hết đồ nghề. Tôi cười vào những búa, những ốc, những cơn khát và những nỗi sợ chết của tôi suốt mấy ngày qua. Còn có đó, trên một vì sao, một hành tinh, của chính tôi, Trái Đất của tôi, một hoàng tử bé đang cần được an ủi. Tôi ôm cậu vào lòng. Tôi ru cậu ngủ. Tôi thì thầm: “Bông hoa yêu thương của cháu không bị nguy hại gì đâu… Chú sẽ vẽ một cái rọ mõm cho con cừu của cháu này… Chú sẽ vẽ một bộ giáp bảo vệ cho bông hoa của cháu này… Chú sẽ…” Tôi không biết nói thêm gì nữa. Tôi thấy mình rất vụng về. Tôi không biết làm sao để gần được cậu, để san sẻ được với cậu… Thật là huyền bí, thế giới của nước mắt!