Nguyễn Tấn Đại

Một số phần mềm đồ hoạ và đa phương tiện miễn phí

Nguyễn Tấn Đại — 2024-01-17T10:47:20Z

Mục lục

I. Công cụ quản lí và xử lí ảnh đơn giản

I.1. XnView

Ứng dụng miễn phí, cho phép quản lí và xử lí hình ảnh hàng loạt (thu nhỏ kích thước, đổi tên, sao chép, xoay, lật, cắt, đổi màu, v.v.)

Môi trường: Windows. Riêng với Linux và Mac OS X có bản XnViewMP
Địa chỉ tải phần mềm: www.xnview.com

I.2. Paint.net

Ứng dụng xử lí ảnh đơn giản miễn phí, với các chức năng cơ bản như đổi kích thước, cắt hình, xoay, lật, chỉnh sáng tối, màu sắc, tạo hiệu ứng, v.v.

Môi trường: Windows
Địa chỉ tải phần mềm: www.getpaint.net

I.3. Greenshot

Ứng dụng miễn phí cho phép chụp ảnh màn hình theo vùng tự chọn một cách đơn giản, bằng cách kết hợp với phím 'prt sc' của máy tính.

Môi trường: Windows, Linux, Mac OS X
Địa chỉ tải phần mềm: https://getgreenshot.org

II. Công cụ thiết kế sơ đồ nhận thức

Sơ đồ nhận thức (cognitive map) là một khái niệm bao trùm cả hai nhóm sơ đồ thường dùng để biểu thị thông tin và ý tưởng dưới dạng đồ hoạ: sơ đồ tư duy (mind map) và sơ đồ khái niệm (concept map).

Xem thêm: >> Thiết kế và sử dụng sơ đồ nhận thức trong dạy học và nghiên cứu

I.1. EDraw

Ứng dụng miễn phí cho phép thiết kế sơ đồ nhận thức theo nhiều bộ mẫu thiết kế cơ bản.

Môi trường: Windows, Linux, Mac OS X, Android, iOS, iPad, Web
Địa chỉ tải phần mềm: https://edrawmind.wondershare.com/

II.2. Cmaps Tools

Ứng dụng miễn phí cho phép vẽ sơ đồ nhận thức theo hướng chú trọng mối liên hệ giữa các khối thành phần trong hình vẽ.

Nguồn gốc: sản phẩm nghiên cứu và phát triển của Florida Institute for Human & Machine Cognition (IHMC)
Môi trường: Windows, Linux, Mac OS X, iPad
Địa chỉ tải phần mềm và tài liệu hướng dẫn: https://cmap.ihmc.us/

II.3. Visual Understanding Environment (VUE)

Ứng dụng vẽ sơ đồ nhận thức miễn phí tương tự như Cmap Tools, theo hướng tiếp cận phân tích các yếu tố đồ hoạ theo chiều sâu.

Nguồn gốc: sản phẩm phát triển của Tufts University
Môi trường: Windows, Linux, Mac OS X
Địa chỉ tải phần mềm và tài liệu hướng dẫn: https://vue.tufts.edu

II.4. XMind

Ứng dụng vẽ sơ đồ nhận thức nguồn mở, đa môi trường, đa ngôn ngữ.

Nguồn gốc: sản phẩm phát triển của XMind Ltd.
Môi trường: Windows, Linux, Mac OS X, thiết bị di động, Web
Địa chỉ tải phần mềm: https://xmind.com/

II.5. FreeMind

Ứng dụng vẽ sơ đồ nhận thức nguồn mở, cho phép phối hợp nhóm từ xa.

Nguồn gốc: phần mềm được bình chọn là dự án nguồn mở tốt nhất năm 2008 trên SourceForge.net, với bản cập nhật gần nhất vào tháng 04/2014
Môi trường: Windows, Linux, Mac OS
Địa chỉ tải phần mềm và tài liệu hướng dẫn: https://freemind.sourceforge.io

II.6. Freeplane

Phiên bản phái sinh của FreeMind, với tiến độ phát triển và cập nhật thường xuyên hơn, nhưng không có chức năng phối hợp nhóm từ xa.

Nguồn gốc: phần mềm nguồn mở phái sinh từ FreeMind
Môi trường: Windows, Linux, Mac OS
Địa chỉ tải phần mềm và tài liệu hướng dẫn: https://freeplane.org

II.7. Các ứng dụng thiết kế sơ đồ nhận thức trực tuyến miễn phí

Hiện nay có rất nhiều ứng dụng cho phép thiết kế sơ đồ nhận thức trực tuyến mà không cần phải cài đặt phần mềm riêng trên máy tính, cho phép làm việc nhóm từ xa một cách thuận tiện. Đa số các ứng dụng này cho phép thiết kế một số lượng giới hạn sản phẩm miễn phí (từ 3 đến 10). Trong đó, một số ứng dụng được xây dựng trên phương châm nguồn mở và phục vụ cộng đồng:

Framindmap (https://framindmap.org): miễn phí hoàn toàn, không giới hạn chức năng và số sản phẩm; cần tạo tài khoản cá nhân trước khi dùng. Giao điện đa ngôn ngữ (Anh, Pháp, Tây Ban Nha, Đức, Nga, Trung).
Excalidraw (https://excalidraw.com): miễn phí hoàn toàn, không giới hạn chức năng và số sản phẩm, có một số tính năng tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI); không cần tạo tài khoản cá nhân trước khi dùng. Giao diện đa ngôn ngữ (trên 20 thứ tiếng).
WiseMapping (https://www.wisemapping.com): miễn phí hoàn toàn, không giới hạn chức năng và số sản phẩm; cần tạo tài khoản cá nhân trước khi dùng. Giao điện đa ngôn ngữ (Anh, Pháp, Tây Ban Nha, Đức, Nga, Trung, Italia), tương tự Framindmap.

III. Công cụ âm thanh

III.1. Audacity

Ứng dụng nguồn mở xử lí âm thanh thuộc loại mạnh nhất hiện nay, với đầy đủ các chức năng xử lí âm thanh như ghi âm, chỉnh âm lượng, lọc nhiễu, cắt ghép, tạo hiệu ứng, phân tích, nhập xuất, v.v.

Môi trường: Windows, Linux, Mac OS X
Địa chỉ tải phần mềm và tài liệu hướng dẫn: www.audacityteam.org/

III.2. Discord

Ứng dụng miễn phí cho phép tổ chức các cuộc hội thoại phiếm đàm (chat) hay truyền thanh (audioconference), với chất lượng âm thanh cao và khả năng chia sẻ tài liệu đa dạng và tổ chức nhiều phòng họp theo nhóm lớn nhỏ khác nhau trong cùng thời gian, rất phù hợp với các hoạt động thảo luận nhóm trực tuyến. Giao diện đa ngôn ngữ (tiếng Anh, tiếng Pháp, tiếng Việt, v.v.)

Nguồn gốc: sản phẩm phát triển của Discord Inc., ra đời năm 2015, ban đầu dành cho những người chơi games, như một giải pháp tương đương các ứng dụng hội thoại truyền thanh phổ biến cùng thời điểm như Skype, nhưng sau đó đã nhanh chóng được nhiều giới khác sử dụng, kể cả các lĩnh vực lập trình và giáo dục
Môi trường: Windows, Linux, Mac OS X, Android, iOS, Web
Địa chỉ tải phần mềm và tài liệu hướng dẫn: https://discord.com/

IV. Công cụ xử lí video

IV.1. VSDC Free Video Editor

Ứng dụng miễn phí cho phép biên tập, chỉnh sửa video với đầy đủ các chức năng cơ bản (cắt ghép, chỉnh âm thanh, hình ảnh, tạo hiệu ứng, nhập xuất theo nhiều định dạng, v.v.)

Môi trường: Windows, iOS
Địa chỉ tải phần mềm: www.videosoftdev.com/free-video-editor/

IV.2. DaVinci Resolve

Ứng dụng miễn phí cho phép biên tập, chỉnh sửa video với đầy đủ các chức năng cơ bản tương tự như VSDC Free Video Editor.

Môi trường: Windows, Linux, Mac OS X
Địa chỉ tải phần mềm: https://www.blackmagicdesign.com/products/davinciresolve

IV.3. Open Broadcaster Studio (OBS)

Ứng dụng nguồn mở cho phép ghi hình/âm bài giảng, kết hợp xen kẽ nhiều nguồn như hình ảnh, văn bản, cửa sổ trình duyệt, webcam, v.v., cũng như biên tập hậu kì như chỉnh âm, lọc nhiễu,...

Môi trường: Windows, Linux, Mac OS
Địa chỉ tải phần mềm: https://obsproject.com

Cập nhật: 23/09/2025

Smartphone, thư tình, và Trump

Nguyễn Tấn Đại — 2017-07-10T23:12:30Z

Bản gốc bài “Smartphone, thư tình, và Donald Trump” đăng trên Người Đô Thị, số 62 (7/2017), tr. 28-29, địa chỉ truy cập: http://nguoidothi.net.vn/smartphone-thu-tinh-va-donald-trump-8914.html.

Thời nay, mỗi ngày thức dậy ai cũng thấy bao quanh mình đầy rẫy các loại màn hình, từ tivi đến máy tính rồi tablet và smartphone các loại. Chiếc điện thoại nhỏ bé càng ngày càng trở nên “thông minh”, giúp ta làm được đủ thứ việc. Nào thoại, nào chụp hình quay phim, nào lướt web, nào chat chit, hay cả… tán tỉnh nhau. Tất cả nhanh tắp lự, có khi vội vàng đến mức mọi thứ cảm xúc bùng lên ngay rồi trôi đi tuồn tuột. Chẳng thế mà các thế hệ từ “8X đời đầu” trở về trước, nhất là những cặp đôi từng xa nhau, không ít thì nhiều vẫn lưu luyến kỉ niệm, vốn chưa xa xôi gì mấy, về những “phong thư tình ngây dại” [1], mỗi lần gửi hay nhận đều đong đầy hồi hộp xúc cảm yêu thương có khi kéo dài đến mấy tuần lễ. Nhưng, cho dù thế thì smartphone với thư tình có can hệ gì đến Trump, tổng thống xứ cờ hoa?

Ừ, thì có, bởi lẽ vị tổng thống triệu phú này vừa mới tuyên bố rút nước Mỹ khỏi Hiệp định Paris về biến đổi khí hậu. Và các bức thư tình, hay những chiếc smartphone cũng đều có liên quan đến câu chuyện biến đổi khí hậu cả. Nghe có kì bí quá không?

Thế này nhé, các nhà khoa học tính rằng, lượng khí tương đương CO₂ thải ra cho một hành khách đi xe lửa quốc nội là vào khoảng 50 g/km. Với khách đi máy bay cỡ lớn hạng phổ thông, con số đó có thể cao hơn từ 2 đến 3 lần [2]. Tức là, nếu bưu điện chuyển các kiện thư đi bằng đường sắt thay vì hàng không, một lượng lớn khí thải gây hiệu ứng nhà kính, nguyên nhân chính của hiện tượng nóng lên toàn cầu và biến đổi khí hậu, sẽ được giảm đi. Những bức thư tình Hà Nội-Sài Gòn chẳng hạn, có thể không chỉ lãng mạn mà còn rất… bền vững nếu chịu chậm bớt 1-2 ngày.

Vậy thì, máy tính hay smartphone ngày nay thay thế hoàn toàn các bức thư tình trước kia, thế là bền vững đấy chứ?

Ồ không, thấy vậy mà không phải vậy! Trước tiên, phải công nhận rằng thư điện tử (e-mail) tỏ ra tiện dụng hơn thư tay rất nhiều: nhanh, tức thời, kèm theo hình ảnh, video dễ dàng, hầu như không tốn kém (tiền túi) trừ khoản kết nối Internet. Các ứng dụng thoại có hình, nhắn tin nhanh trên smartphone cũng thế. Nhưng, liên quan đến khoản bảo vệ môi trường và phát triển bền vững thì chưa chắc.

Thật vậy, tính toán của các nhà khoa học cho thấy khi một người dùng máy tính gửi một bức e-mail có dung lượng 1 MB (ví dụ đính kèm một tấm ảnh số chưa chỉnh sửa) cho một người khác, lượng khí thải tương đương CO₂ tổng cộng là 19 g. Số người cùng nhận thư càng nhiều thì lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính càng tăng, 2 người là 25 g, 3 người là 31 g, 10 người là 73 g, 100 người là 615 g, tức bình quân 6 g tăng thêm cho mỗi người nhận. Lấy ví dụ một doanh nghiệp có 100 nhân viên, mỗi nhân viên gửi trung bình 33 e-mail (dung lượng 1 MB) mỗi ngày, làm việc 220 ngày mỗi năm, tổng lượng khí tương đương CO₂ mà doanh nghiệp này thải ra mỗi năm sẽ là 13,6 tấn [3].

Bạn có biết con số 13,6 tấn CO₂ này có ý nghĩa gì không? Nó là lượng khí thải tính theo đầu 1 hành khách hạng phổ thông trên... 13 chuyến bay Paris-New York và… 55 chuyến bay Hà Nội-Sài Gòn. Hoặc nếu bạn đi ô tô loại chạy xăng với mức tiêu tốn nhiên liệu 7 lít mỗi 100 km, con số đó tương đương với… 26 vòng đi và về giữa hai thành phố này dọc theo Quốc lộ 1 [4].

Với một chiếc smartphone trong tay, giờ đây ai cũng có thể chụp ảnh, quay phim một cách nhanh chóng, rồi tải lên mạng xã hội để chia sẻ với “bạn bè”. Một tấm ảnh loại thường cũng đã có dung lượng từ 1 MB đến 2 MB, còn nếu chọn độ phân giải cao thì dung lượng có thể lên 5 MB hay 7 MB, thậm chí hơn thế nữa. Giả sử một người đăng lên mạng xã hội mỗi ngày vài ba chục tấm hình chưa qua xử lí như trên liên tục trong 1 năm, thì người ấy có lẽ đã “góp thêm” cho Trái Đất trên dưới 150 kg khí thải gây hiệu ứng nhà kính, tức bằng với khoảng 1.000 km chạy xe ô tô, hay gần 2.000 km chạy xe máy. Chúng ta có thể vô tư nghĩ rằng mình không tốn kém gì cả, ngoài tiền kết nối Internet, nên cứ thoải mái share, nhưng không biết rằng mỗi ngày chính mình đang góp phần cho tình trạng biến đổi khí hậu càng trở nên trầm trọng.

Đến đây, có thể bạn sẽ hỏi: có thật là các nhà khoa học đã tính ra những con số đó không? Xin thưa rằng, đó là sự thật, chỉ là chúng ta không để ý mà thôi. Để máy tính hay điện thoại hoạt động, ta phải sạc pin; thế là tốn thêm điện năng hàng tháng. Để duy trì kết nối Internet cho bạn, các nhà mạng phải tiêu tốn nhiều năng lượng duy trì thường trực hệ thống hạ tầng viễn thông của mình. Để tạo cho bạn một hộp thư điện tử miễn phí, nhà cung cấp phải duy trì một hệ thống khổng lồ các loại máy chủ, đĩa cứng lưu trữ dữ liệu cũng như nhân viên thường trực hỗ trợ kĩ thuật hay đảm bảo an ninh mạng. Tương tự, các mạng xã hội cho phép bạn chia sẻ gần như vô hạn định mọi thứ, nhưng không có nghĩa rằng mọi thứ đều vô hạn định. Một cú nhấp chuột hay một cái vuốt tay của bạn ở đây đồng nghĩa một lượng điện năng tiêu thụ nhiều hơn ở một máy chủ đang chạy tại một đất nước xa xôi nào đó, thường là ở các xứ lạnh hay cực lạnh, để tiết kiệm năng lượng. Nói một cách nôm na theo định luật bảo toàn năng lượng thì: năng lượng không tự nhiên sinh ra cũng không tự nhiên mất đi; nó chỉ chuyển từ chỗ này sang chỗ khác. Nghĩa là, trong mọi trường hợp lạm dụng, nạn nhân đầu tiên là Trái Đất, và nạn nhân cuối cùng sẽ… chính là chúng ta.

: Ngày lễ tình nhân của thời đại công nghệ. Biếm hoạ BI. Nguồn: Người Đô Thị.

Quay lại chuyện tổng thống Trump, quyết định rút nước Mỹ khỏi Hiệp định Paris 2015 chắc chắn là một “đòn đau” cho phần còn lại của thế giới, cho môi trường, cho Trái Đất. Nhưng đó cũng không phải là ngày tận thế. Bởi có khi nó lại tạo một hiệu ứng ngược, thúc đẩy sự cam kết mạnh mẽ hơn từ các quốc gia khác, và chính ngay từ các thành phố, doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân bên trong nước Mỹ. Còn từ nước Việt nho nhỏ, những con người nho nhỏ chúng ta với những tình yêu lớn nhỏ khác nhau, với những chiếc điện thoại thông minh be bé xinh xinh trên tay, chúng ta có thể làm được gì?

Không cần bạn phải làm điều gì to tát. Chỉ cần nhớ rằng e-mail, smartphone, mạng xã hội… cho bạn rất nhiều thứ miễn phí, nhưng không có nghĩa là những thứ đó không có giá. Mỗi ngày “quăng” vài chục tấm ảnh cho bạn bè trên mạng xã hội ư? Hãy nhớ về chặng đường ô tô vất vả 1.000 km từ Sài Gòn ra Huế để chọn lọc lại những hình ảnh nào đáng chia sẻ nhất. Muốn share những phút giây vui vẻ, hạnh phúc với người quen ư? Hãy nghĩ về sự cực nhọc của hành trình xe máy 2.000 km xuyên Việt, để dừng lại một chút, chọn thêm một công cụ thu nhỏ dung lượng hình ảnh xuống trước khi tải lên mạng. Hay biết đâu, tạo lại thói quen cho mình viết những bức thư tay nồng nàn tình cảm, chan chứa cảm xúc cho những người yêu thương, đó cũng có thể là một cách để chúng ta lắng mình xuống, sống chậm lại, bớt lệ thuộc vào những cuộc chạy đua vội vã điên cuồng, để cho mình làm chủ được máy móc và công nghệ số?

Sài Gòn, 10/06/2017

[1] Lời bài hát “Chuyện tình buồn”, nhạc Phạm Duy, thơ Phạm Văn Bình.

[2] 2011 Guidelines to Defra / DECC‘s GHG Conversion Factors for Company Reporting: Methodology Paper for Emission Factors. Department for Environment, Food and Rural Affairs, London, August 2011.

[3] Analyse comparée des impacts environnementaux de la communication par voie électronique. Agence de l'Environnement et de la Maîtrise de l'Énergie, Paris, juillet 2011.

[4] Tính toán tại co2.myclimate.org.

Con cái chúng ta thật tuyệt!

Nguyễn Tấn Đại — 2017-06-25T15:06:49Z

Vừa qua, dư luận rộn lên câu chuyện cha mẹ đăng ảnh con trên mạng xã hội sẽ bị phạt, với đủ kiểu phản ứng, ý kiến trái chiều. Khi được giải thích rằng đấy là luật, thì nhiều người tỏ ra băn khoăn về tính khả thi của nó. Còn phần đông thì vẫn điềm nhiên cho qua, giống như bao nhiêu văn bản pháp luật khác, có trên giấy mà không đi vào đời sống được. Con cái chúng ta thật tuyệt, tại sao phải ngăn cấm cái sự sung sướng chia sẻ ấy lại kia chứ?

Chợt nhớ một dạo, cô con gái còn học lớp 4, về nhà bảo ba mở cho con một cái “Gờ-meo”. Ba hỏi để làm gì, con bảo thầy dạy tin học ở trường kêu mở để thầy hướng dẫn làm bài và gửi tài liệu học tập. Ba nhất định không cho, vì con chưa đủ tuổi, và bảo con nói thầy cứ gửi về địa chỉ của ba là được. Con khóc bù lu bù loa, có cả mẹ hùa vào phê phán ba cứng nhắc làm ảnh hưởng chuyện học hành của con. Rốt cục, ông ba khó tính vẫn kiên quyết không giúp con, nhưng nhắm mắt làm ngơ không buồn cản. Con gái tự làm, khai gian tuổi của mình, đổi năm sinh sao cho Google không “bắt bẻ” nữa. Tuy có e-mail để làm bài theo hướng dẫn của thầy giáo, nhưng bụng nàng vẫn rất ấm ức mình “ba xạo”, luôn mong chờ đến ngày tròn 13 tuổi để chính thức “lấy lại tên em”.

Nhưng tại sao các hệ thống mạng như Google hay Facebook lại đặt ra cái mốc 13 tuổi? Đó là vì, hầu hết các hệ thống này đều hoạt động theo luật pháp của Mỹ. Và xứ cờ hoa này ngay từ năm 1998 đã đặt ra Đạo luật Bảo vệ Quyền Riêng tư của Trẻ em trên Mạng (Children's Online Privacy Protection Act – COPPA), yêu cầu các hệ thống mạng khi muốn thu thập thông tin cá nhân của trẻ em dưới 13 tuổi thì cần phải có sự đồng ý của cha mẹ hoặc người đỡ đầu. Để xây dựng một hệ thống từ máy móc đến con người để quản lí chỉ riêng về mặt pháp lí đối với nhóm thành viên “nhóc tì” này thì quá ư là tốn kém và phức tạp, nên tốt nhất là hạn chế luôn. Cô con gái 10 tuổi đã phải đôi ba lần tạo địa chỉ Gmail khác, chỉ vì có lúc chỉnh sửa thông tin, chọn lại năm sinh đúng và tài khoản hiện hành ngay lập tức bị khoá.

Không biết Luật Trẻ em 2016 của Việt Nam dựa vào cơ sở nào để đặt ra cột mốc 7 tuổi, rằng từ đấy các em đã có sự hiểu biết về quyền riêng tư của mình. Những văn bản dưới luật kèm theo cũng chẳng rõ ràng hơn là bao. Các quan chức thì bảo rằng sẽ phạt người vi phạm, nhưng cũng chẳng dựa trên một văn bản pháp quy nào cho ra đầu ra đũa, mà toàn bằng cách diễn giải những văn bản quy định xử phạt hành chính các loại ban hành từ nhiều năm trước, thuộc nhiều lĩnh vực khác, trừ lĩnh vực… bảo vệ trẻ em. Thôi thì việc quan quan cứ làm, đời ta ta cứ thụ hưởng cái đã vậy.

Nhưng nói đi phải nói lại, luật quy định thế có phải hoàn toàn vô lí không? Không! Đấy cũng là học hỏi từ thế giới tiến bộ, chỉ là học không tới nơi tới chốn thôi. Ngoài nước Mỹ đi tiên phong, trên thế giới kể ra cũng chưa nhiều nước có đạo luật riêng về vấn đề này, mà thường lồng ghép vào trong các đạo luật liên quan đến quyền riêng tư cá nhân nói chung. Ngay cả Liên minh Châu Âu, nơi Nghị viện Châu Âu họp mỗi tháng một lần, ban hành ra bao nhiều văn bản luật mỗi năm, nhưng vẫn làm rất thận trọng, từ khâu so sánh luật hiện hành ở các nước thành viên, đến tham chiếu các tuyên ngôn và hiệp ước quốc tế về nhân quyền và trẻ em, rồi cân nhắc, lắng nghe ý kiến phản biện, đóng góp của các chuyên gia và nhà nghiên cứu… Dù chưa có sự đồng nhất, nhưng hầu hết các nước này đều xác định rằng trẻ em cần có người lớn bảo vệ quyền riêng tư của mình cho đến khoảng 12-14 tuổi.

Có điều là, không kể chuyện trẻ em Việt Nam có thể già dặn hơn các nước khác để có quyền tự quyết ngay từ 7 tuổi, quy định ràng buộc như thế chỉ có tác dụng đối với các doanh nghiệp, tổ chức, mà hầu như vô tác dụng đối với cá nhân. Khi tạo một tài khoản người dùng trên mạng, nhà cung cấp dịch vụ chắc chắn phải có đầy đủ các quy định, thoả thuận theo đúng yêu cầu của luật pháp, nhưng có mấy người chịu ngồi đọc kĩ lưỡng để hiểu rõ trong đó nói gì? Tuyệt đại đa số người dùng chỉ làm mỗi một việc là rê chuột hay kéo màn hình xuống thật nhanh, để bấm vào cái nút đại loại là “Đồng ý” để sang tiếp phần sau. Bút sa gà chết, chuột sa chẳng ai chết. Họ tên, ngày tháng năm sinh và mọi thông tin cá nhân các loại, ai muốn khai kiểu gì cũng được, cốt là có ngay một cái tài khoản mà xài. Trừ phi có chuyện gì kinh khủng khiếp, nếu không chả có nhà chức trách nào lại đi dò tìm từng người “khai man” thông tin cá nhân của mình để bắt tội cả.

Cũng thế, con cái nhà tôi thật tuyệt, tôi cứ thế mà khoe với anh chị em bạn bè bà con cô bác hàng xóm láng giềng gần xa. Ai mà cấm được? Đúng! Chẳng ai cấm được, chẳng ai phạt được, cho tới khi nào chính đương sự… khởi kiện. Thật vậy! Internet có “trí nhớ” rất dai, mà không phải nơi nào cũng có đủ quyền lực như Liên minh Châu Âu để cho phép công dân mình có quyền “được quên lãng” trên mạng. Ở Áo năm ngoái, một cô gái 18 tuổi đã yêu cầu cha mẹ mình gỡ bỏ khỏi Facebook hơn 500 bức ảnh của cô thời còn bé, đặc biệt là trong những bối cảnh hay tư thế “khó đỡ”. Khi bé thì có thể ngộ nghĩnh, nhưng giờ đã trưởng thành, cô muốn giữ điều đó trong thế giới riêng tư của mình. Cha mẹ không đồng ý, kết quả là cha mẹ con cái dẫn nhau ra toà.

Ta sẽ lại nói, ôi dào, mình chỉ chia sẻ những hình ảnh nào hay ho, đẹp đẽ thôi chứ. Quả là vậy, thường thì “tốt khoe xấu che”, chỉ có dại dột lắm mới chia sẻ những hình ảnh xấu xí trên mạng. Các ông bố bà mẹ Việt Nam cũng không phải là cá biệt gì, bởi có kết quả khảo sát cho thấy đến 97 % các bà mẹ Mỹ thường xuyên đăng ảnh con mình trên Facebook, còn các bà mẹ Pháp cũng thích đăng hình con cho mọi người thấy mình là bà mẹ hoàn hảo. Nhưng hãy lưu ý, phía sau những hình ảnh hoàn hảo ấy, mọi thứ không hoàn toàn màu hồng. Các nhà nghiên cứu và các tổ chức bảo vệ trẻ em đã lên tiếng cảnh báo về nhiều vấn đề tâm lí và sức khoẻ của trẻ em vị thành niên phát sinh do chứng “cuồng” mạng xã hội hay thiết bị di động. Nhưng đó sẽ là chủ đề của một bài viết khác, còn ở đây chúng ta chỉ quan tâm đến góc độ hình ảnh của trẻ em do cha mẹ chia sẻ trên mạng.

Những em bé xinh xắn, dễ thương, bụ bẫm, đáng yêu, đó là niềm tự hào của cha mẹ, đáng để khoe với bạn bè chứ! Hoàn toàn đúng, nhưng đó cũng đồng thời là một nguồn thông tin vô cùng quý báu và hoàn toàn miễn phí cho những kẻ cuồng ấu dâm hay chuyên bắt cóc, xâm hại trẻ em. Bạn có thể nghĩ rằng đấy là chuyện xa xôi của ai khác, còn danh sách bạn của mình chỉ toàn những người thân quen tin tưởng thôi mà. Nhưng có thể bạn quên rằng, những người bạn của bạn cũng có những người bạn khác, chưa chắc là bạn của bạn; rồi mối dây cứ thế mà kéo dài, nhân rộng. Hình ảnh của con bạn một khi đã chia sẻ ra, sang “tay” người khác, thì không chắc gì bạn đã có thể cứu vãn, níu giữ lại được cho riêng mình. Ai trong số những người bạn của bạn, rồi bạn của bạn của bạn, rồi bạn của bạn của bạn của bạn nữa… sẽ làm gì với hình ảnh của con bạn? Không ai biết được chữ ngờ; bạn đã tự gieo cho mình một mối nguy vì đã khoán hẳn hình ảnh con mình vào tay người khác.

Với các nhà cung cấp, như Facebook chẳng hạn, thường họ có thoả thuận rõ ràng ngay từ đầu, rằng khi bạn đăng hình ảnh, nội dung lên tài khoản mà Facebook cấp cho thì bạn đã chấp nhận nhượng cho họ toàn bộ quyền sử dụng và khai thác hình ảnh, nội dung đó. Tất nhiên, họ không làm gì bậy bạ mà chủ yếu là phục vụ mục đích quảng cáo thu lợi nhuận, nhưng bản thân bạn là tác giả hình ảnh cũng như con bạn là chủ thể hình ảnh đều không được hưởng một xu nào. Còn cá nhân những người có tài khoản kết nối được với hình ảnh mà bạn chia sẻ, không ai cấm cản được họ làm gì với những hình ảnh đó. Ở các nước phát triển luật pháp chặt chẽ rõ ràng đã dành, ở Việt Nam mọi thứ còn mơ mơ hồ hồ, khi có chuyện gì xảy ra bạn sẽ còn đau đầu nhức óc để xử lí hậu quả. Facebook và mạng xã hội chỉ bùng nổ trong chưa đầy chục năm trở lại, những hệ luỵ và nguy cơ tội phạm liên quan đã bắt đầu manh nha tiềm tàng, và với sự “tiếp tay” do vô tư hay bất cẩn của chính người dùng, không ai đoán định được lúc nào chúng sẽ nở rộ.

Đến đây, bạn sẽ nói sao mà trầm trọng hoá vấn đề đến vậy, nhỉ? Đúng! Facebook hay mạng xã hội đã trở thành một phần cuộc sống trong xã hội loài người hiện đại. Chúng ta không thể chối bỏ, quay lưng với nó, nhưng hoàn toàn có thể thay đổi cách sử dụng của mình, sao cho vừa đáp ứng những nhu cầu tức thời, vừa giảm thiểu những rủi ro tiềm tàng trong tương lai. Ví dụ, với Facebook, hãy chịu khó xem thêm những hướng dẫn và công cụ trong “Parents Portal”, cổng thông tin dành cho cha mẹ. Và hãy nhớ 7 nguyên tắc chia sẻ hình ảnh trẻ em do BBC Family & Education News gợi ý khi chia sẻ hình ảnh của con cháu mình như sau :

Không đăng những hình ảnh có thể gây rắc rối khi mai này con cháu mình khôn lớn;
Khi đăng hình ảnh có con cháu người khác, hãy xin phép họ trước;
Không đăng ảnh con cháu mặc đồng phục học sinh hay ở trường học nhằm tránh bị nhận diện dễ dàng;
Không tag chính mình và đề nghị bạn bè không tag chính họ vào trong ảnh;
Chú ý chọn lọc những thông tin cho phép hiển thị công khai trong hồ sơ cá nhân;
Không bao giờ đăng ảnh các cháu không mặc quần áo hoặc lộ một phần thân thể (mặc đồ bơi, cởi trần, cởi truồng…), ngay cả khi chọn chế độ chia sẻ riêng tư;
Tắt chế độ chọn địa điểm công khai nơi chụp hình ảnh.

Cuối cùng, nếu bạn đã cho phép con cháu dưới 13 tuổi của mình “khai man” để tạo tài khoản Facebook, hãy cố gắng thuyết phục các cháu, để dành thời gian thưởng thức cuộc sống thật ngoài kia, cho đến ngày đủ khôn lớn để danh chính ngôn thuận có một tài khoản của riêng mình. Như thế, những đứa con của chúng ta vẫn rất tuyệt vời, và chúng sẽ tự hào vì thực sự có những ông bố bà mẹ cũng tuyệt vời không kém.